Sözleşme konusu edimin ayıplı olması hâlinde tartışma çoğu zaman ayıbın varlığında değil, tazminatın hesabında düğümlenir. Talep tek bir toplam rakam olarak yazıldığında, bilirkişi incelemesinde bu rakamın nasıl oluştuğu gösterilemez ve talep büyük ölçüde eriyebilir.
Önce Seçimlik Hak, Sonra Hesap
TBK çerçevesinde alıcının kullanabileceği haklar farklı hesap sonuçları doğurur. Sözleşmeden dönme hâlinde karşılıklı iadeler ve buna bağlı giderler gündeme gelirken, bedel indiriminde ayıplı ve ayıpsız değer arasındaki oran esas alınır; onarım talebinde ise giderim maliyeti hesaplanır. Hangi hakkın kullanıldığı dilekçede net yazılmazsa, hesabın dayanağı da belirsiz kalır. Tüketici sıfatı bulunan ilişkilerde TKHK hükümlerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Zarar Kalemlerini Ayrıştırmak
- Doğrudan zarar: onarım, parça değişimi, yeniden imalat bedeli
- Kullanımdan yoksun kalma: ikame temini için yapılan ödemeler
- Sözleşmesel sonuçlar: gecikme nedeniyle üçüncü kişilere ödenen bedeller
- Zorunlu giderler: nakliye, ekspertiz, depolama, tespit masrafları
- Faiz: talebin muaccel olduğu tarihten itibaren işleyen kalem
Bilirkişi Hesabına Girdi Hazırlamak
- Her kalem için tarih, tutar ve dayanak belge numarası içeren bir tablo hazırlanır.
- Fatura ve ödeme dekontları arasındaki tutar farkları önceden açıklanır.
- Ayıbın giderilmesi için alınan teklifler, tek teklifle yetinilmeden karşılaştırmalı sunulur.
- Ayıpsız değerin belirlenmesinde kullanılacak emsal veriler, karşılaştırma ölçütleriyle birlikte verilir.
- Talep, HMK çerçevesinde belirsiz alacak veya kısmi dava olarak açılacaksa, bu tercihin faiz ve zamanaşımına etkisi baştan değerlendirilir.
İhbar ve Zamanaşımı Hattı
Ayıp bildirimi, tazminat hesabından önce gelen ve çoğu dosyada gözden kaçan aşamadır. Ayıbın öğrenilmesinin ardından gecikmeksizin yapılmayan bildirim, sonraki tüm hesap tartışmasını anlamsız kılabilir. Bildirimin yazılı ve tarih kanıtı taşıyan bir kanalla yapılması, ayıbın niteliğinin ve talebin bildirimde açıkça belirtilmesi gerekir. Ayıptan doğan taleplerin tabi olduğu zamanaşımı süresi ile ağır kusur veya hile hâllerinde uygulanacak farklı rejim, dosyanın başında tespit edilmelidir.
Delil Tespiti Neden Erken Yapılmalı
Ayıplı edimin fiziki durumu zamanla değişir; kullanım sürdükçe ayıbın kaynağını ayırt etmek zorlaşır. Bu nedenle dava açılmadan önce delil tespiti istenmesi, hem mevcut durumu dondurur hem de karşı tarafın kullanım hatası savunmasını sınırlandırır. Tespit sırasında alınan ölçüm ve fotoğrafların dosyaya eksiksiz girmesi sağlanmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve edimin özellikleri hesabı değiştirir. Talep tutarının ve hukuki temelin bir hukukçu ile birlikte belirlenmesi önerilir.