Bir sözleşmenin ihlal edildiğini fark etmek ile hukuken sonuç doğuracak bir adım atmak farklı şeylerdir. Çoğu uyuşmazlıkta belirleyici olan, ihlalin ağırlığı değil ihtarın doğru zamanda ve doğru içerikle gönderilip gönderilmediğidir. Aşağıda TBK, HMK ve TKHK çerçevesinde ihtar merkezli bir yol haritası yer almaktadır.
İhtarın Hukuki İşlevi
İhtar, karşı tarafı temerrüde düşürerek gecikmenin sonuçlarını başlatır ve seçimlik hakların kullanılabilmesinin önünü açar. TBK sisteminde karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde borçluya uygun bir süre verilmesi kural olarak gerekir; bu süre verilmeden yapılan fesih beyanları sonradan tartışma konusu olur. Sürenin verilmesinin gereksiz olduğu hâller ise istisnadır ve gerekçelendirilmesi gerekir.
İhtarnamede Bulunması Gerekenler
- Sözleşmenin tarih ve konusuyla açık biçimde tanımlanması.
- İhlal edilen edimin somut olarak gösterilmesi.
- İfa için verilen sürenin gün olarak yazılması.
- Süre sonunda hangi hakkın kullanılacağının bildirilmesi.
- Tebligata elverişli adresin ve gönderim biçiminin seçilmesi.
Süre Sonunda Seçim Yapmak
Verilen süre sonuçsuz kalırsa alacaklının önünde birbirini dışlayan yollar bulunur: ifayı ve gecikme zararını istemek, ifadan vazgeçip ifa etmeme sebebiyle doğan zararı talep etmek ya da sözleşmeden dönerek verdiklerini geri istemek. Bu seçim tek seferliktir ve dilekçede tutarlı biçimde sürdürülmelidir; yön değiştiren beyanlar ispatı zayıflatır.
Zamanaşımı Takvimi
TBK uyarınca alacaklar kural olarak on yıllık zamanaşımına tabidir; kanunda ayrıca sayılan bazı alacak türleri için beş yıllık süre öngörülmüştür. Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz, ancak karşı taraf ileri sürerse dosyanın esası tartışılmadan sonuç doğurur. Bu nedenle ihlal tarihinin ve borcun muaccel olduğu anın kayıt altına alınması gerekir. Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde TKHK kapsamındaki özel kurallar ayrıca değerlendirilir.
Karşı İtirazla Karşılaşınca
Karşı taraf ihtara cevap vererek ayıbı, gecikmeyi ya da borcun varlığını reddedebilir. Bu cevap kötü bir haber değil, delildir: cevapta yer alan kabuller ve sessiz kalınan noktalar dava dosyasında kullanılabilir. Cevap yazışmalarının tamamı tarih sırasıyla saklanmalı, sözlü görüşmeler yazıya dönüştürülmelidir.
Bu içerik yol gösterici bir çerçeve sunar; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı uygulanacak kuralları değiştirebilir. Somut ihtilafta adım atmadan önce hukuki destek alınması yerinde olur.