Alacak uyuşmazlıklarında zamanaşımı, çoğu dosyada esasa girilmeden sonucu belirleyen tek başlıktır. Buna rağmen uygulamada en çok ihmal edilen nokta, bu savunmanın ne zaman ve nasıl ileri sürüleceğidir; doğru zamanda söylenmeyen bir def'i, haklı bir borçluyu dahi sonuçsuz bırakabilir.
İtiraz Değil Def'i: Sonucu Ne Değiştirir?
Zamanaşımı, hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; borçlunun ileri sürmesi gerekir. Bu niteliği nedeniyle savunmanın belirli bir aşamada ve açık biçimde dosyaya girmesi zorunludur. Cevap dilekçesinde yer verilmeyen bir def'inin sonraki aşamalarda ileri sürülmesi, HMK'nın savunmanın genişletilmesine ilişkin düzenlemesi karşısında sınırlıdır. Bu nedenle dava dilekçesi tebliğ edildiğinde ilk kontrol, alacağın doğum tarihi üzerinden yapılmalıdır.
Sürenin Başlangıcını Kim Gösterir?
TBK sisteminde zamanaşımı, kural olarak alacağın muaccel olduğu anda işlemeye başlar. Muacceliyet tarihi sözleşmede belirlenmiş olabileceği gibi, işin teslimi veya faturanın düzenlenmesi gibi bir olguya da bağlanabilir. Taraflar bu tarih konusunda anlaşamadığında tartışma, hangi belgenin muacceliyeti gösterdiği noktasına kayar. Sipariş formu, teslim tutanağı, cari hesap ekstresi ve yazışmalar bu tespitin dayanağıdır. Tüketici işlemlerinden doğan alacaklarda ise TKHK'nın öngördüğü özel düzenlemeler ayrıca gözetilir.
Kesilme ve Durma Delilleri
- Borçlunun borcu kabul ettiğini gösteren yazılı beyan veya kısmi ödeme.
- Alacaklının başlattığı takip ve dava işlemlerine ilişkin kayıtlar.
- Taraflar arasındaki yapılandırma veya taksit görüşmelerine ilişkin belgeler.
- Sürenin işlemesini engelleyen özel durumlara ilişkin kanıtlar.
Bu belgeler yalnızca alacaklının değil, borçlunun da incelemesi gereken kalemlerdir. Kısmi bir ödeme veya iyi niyetle gönderilmiş bir mesaj, farkında olunmadan süreyi yeniden başlatabilir.
Def'i ile Esas Savunmanın Birlikte Kurulması
Zamanaşımı savunması yapılırken alacağın esasına ilişkin itirazlardan vazgeçilmesi gerekmez. Doğrusu, def'inin birinci sırada ileri sürülüp esasa ilişkin savunmaların ihtirazi kayıtla eklenmesidir. Yalnızca zamanaşımına dayanan bir cevap dilekçesi, def'i kabul görmediğinde savunmasız kalınmasına yol açar.
Alacaklı Tarafın Karşı Hazırlığı
Alacaklı bakımından ise süreyi kesen işlemlerin tarih sırasıyla dizilmesi ve her birinin belgesinin hazır tutulması gerekir. Sürenin dolmasına yaklaşıldığında yapılan takip başvurusunun tarihi, dosyanın kaderini belirleyebilir; bu nedenle bekleme yerine erken başvuru tercih edilmelidir.
Buradaki bilgiler geneldir; sözleşmenin türü ve alacağın niteliği uygulanacak süreyi değiştirdiğinden, hesabın belgeler üzerinden bir hukukçuyla birlikte yapılması yerinde olur.