Ayıplı mal veya hizmet uyuşmazlıklarında tartışma çoğu zaman ayıbın varlığında değil, ne zaman bildirildiğinde düğümlenir. Bu rehber, ayıp ihbarının süresini, sözleşme metninin bu süreyi nasıl etkilediğini ve seçimlik hakların hangi anda kilitlendiğini ele alır.
Açık Ayıp ile Gizli Ayıp Ayrımı
TBK, teslim sonrası olağan bir gözden geçirmeyle fark edilebilecek ayıplar ile ancak kullanımla ortaya çıkan gizli ayıpları farklı değerlendirir. Açık ayıpta bildirim gecikirse mal kabul edilmiş sayılabilir; gizli ayıpta ise süre, ayıbın öğrenildiği andan itibaren işlemeye başlar. Satıcının ayıbı bilerek gizlediği hâllerde ise sözleşmedeki sınırlamalar ve kısa süreler ileri sürülemez. Bu nedenle ilk yapılacak iş, ayıbın hangi kategoriye girdiğini teknik olarak belirlemektir.
Sözleşme Yorumunun Belirleyici Rolü
- Sözleşmede "malın görülerek beğenildiği" yönünde matbu bir kayıt bulunması, gizli ayıp iddiasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
- Sorumsuzluk kayıtları, ağır kusur ve kastın bulunduğu hâllerde sonuç doğurmaz.
- Tüketici işlemi söz konusuysa TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler, tüketici aleyhine değiştirilemez; sözleşmedeki aksi yöndeki kayıt yazılmamış sayılır.
- Ticari satışlarda tacirler arasındaki muayene ve ihbar rejimi daha katı işler; gecikme doğrudan hak kaybına yol açar.
Seçimlik Haklar ve Geri Dönülemez Tercih
Alıcının önünde dört yol vardır: sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim. Bu tercihin yapılması kural olarak bağlayıcıdır; onarım talep edip malı tamire gönderdikten sonra dönme talebine geçmek her zaman mümkün olmaz. Bu nedenle ihtarname yazılırken talep terditli kurgulanmalı, öncelikli talep ile yedek talep açıkça belirtilmelidir. Onarım denenecekse, her onarım girişimi tarih ve arıza tanımıyla belgelenmeli; tekrarlayan arıza ileride dönme talebinin dayanağı olur.
İspat Yükü ve Bilirkişi
Ayıbın teslim anında var olup olmadığı çoğu dosyada bilirkişi ile çözülür. Bu nedenle ürünün mevcut hâlinin bozulmadan korunması, servis kayıtlarının ve kullanım talimatına uygunluğun belgelenmesi kritik önemdedir. HMK kapsamında dava açılmadan delil tespiti istenmesi, özellikle bozulabilir veya kullanımla değişecek mallarda dosyanın kaderini belirler. Karşı tarafın "kullanıcı hatası" savunmasına karşı en güçlü yanıt, ayıbın tespit edildiği andaki teknik kayıttır.
İhtar ve Dava Takvimi
- Ayıbı fark ettiğiniz tarihi, fotoğraf ve servis kaydıyla sabitleyin.
- İhbarı noter veya KEP üzerinden, ayıbı tanımlayarak yapın; sözlü bildirim ispatlanamaz.
- Seçimlik hakkı terditli biçimde bildirin ve makul bir süre tanıyın.
- Zamanaşımı süresini teslim tarihinden itibaren hesaplayın; ağır kusur iddiası varsa bunu ayrıca not edin.
- Tüketici işleminde parasal sınıra göre hakem heyeti mi mahkeme mi yetkili, önceden belirleyin.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşme metni ve ürünün niteliği sonucu değiştirir. Ayıbı fark ettiyseniz ihbar süreleri kısa işlediğinden, değerlendirmeyi geciktirmemeniz yerinde olur.