Sözleşmeden doğan uyuşmazlıkların önemli bölümü, tarafların aynı maddeyi farklı okumasından doğar. Bu noktada belirleyici olan metnin lafzı kadar sözleşme yorumu kurallarıdır: tarafların gerçek iradesi, sözleşmenin bütünü ve dürüstlük kuralı. TBK bu ilkeleri, HMK ise ispat düzenini belirler. Rehberde, ihlal iddiasının doğduğu andan itibaren hak düşürücü süre ve zamanaşımı riskini yönetmeye odaklanılıyor.
Önce Metin, Sonra Davranış
Yorum tartışmasında ilk kaynak sözleşmenin kendisidir: tanımlar bölümü, teslim ve ifa maddeleri, ekler ve varsa değişiklik protokolleri. İkinci kaynak, tarafların sözleşme sonrası davranışıdır. Yıllarca belirli bir şekilde uygulanan bir madde, sonradan farklı yorumlanmak istendiğinde bu fiilî uygulama karşı tarafın en güçlü argümanı olur. Bu nedenle e-posta yazışmaları, teslim tutanakları ve fatura kayıtları kronolojik biçimde toplanmalıdır.
İhtarname: Süreyi Başlatan İşlem
- İhlalin hangi maddeye aykırı olduğu tek tek belirtilir
- Gideril mesi istenen edim somut ve ölçülebilir biçimde yazılır
- Uygun bir süre verilir ve sürenin sonunda kullanılacak hak açıkça bildirilir
- İhtar noter aracılığıyla gönderilerek tebliğ tarihi belgelenir
- Karşı tarafın cevabı, sonraki adımın hukuki dayanağı olarak dosyalanır
İhtarda hangi seçimlik hakkın kullanılacağının belirtilmesi kritiktir. Aynen ifa, gecikme tazminatı, sözleşmeden dönme ya da fesih birbirinden farklı sonuçlar doğurur; sonradan yön değiştirmek her zaman mümkün olmaz.
Yoruma Dayalı Savunmalara Karşı Hazırlık
- Belirsiz bir hükmün, onu kaleme alan taraf aleyhine yorumlanabileceğinin gözetilmesi
- Genel işlem koşulu niteliğindeki maddelerin ayrıca denetlenmesi
- Matbu sözleşmelerde el yazısıyla eklenen kayıtların önceliğinin değerlendirilmesi
- Sürekli edimli sözleşmelerde fesih ile dönmenin karıştırılmaması
- Ticari ilişkilerde defter kayıtlarının ve mutabakat yazılarının delil değerinin hesaba katılması
Zamanaşımı Takvimi
Alacağın türüne göre farklı zamanaşımı süreleri işler ve bu süre, ihlalin öğrenildiği değil çoğu zaman muaccel olduğu andan başlar. Görüşmelerin uzun sürmesi süreyi kendiliğinden durdurmaz; sürenin kesilmesi için borcun ikrarı ya da dava, takip gibi işlemler gerekir. Uzayan müzakerelerde yazılı borç ikrarı almak, dosyanın sessizce zamanaşımına uğramasını önler.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ihlalin ağırlığı sonucu değiştirebileceğinden, ihtar ve dava stratejinizi metnin tamamını inceleyecek bir hukukçuyla birlikte belirlemeniz önerilir.