Sözleşmenin ihlal edildiğine dair güçlü bir kanaat, dosyanın kazanılması için tek başına yeterli değildir. TBK ihlalin sonuçlarını, HMK ise bu ihlalin nasıl ispatlanacağını belirler; ilişki tüketici işlemi ise TKHK'nın ispat kolaylıkları gündeme gelir. Bu rehber, ihlal iddiasının delil planını ve delilsizlik nedeniyle doğan hak kaybı riskini ele alır.
İspat Yükü Kimde?
Kural olarak bir vakıadan kendi lehine hak çıkaran taraf onu ispatla yükümlüdür. İfa iddiasında bulunan borçlu ifayı, ifanın eksik veya ayıplı olduğunu ileri süren alacaklı ise bu eksikliği göstermek durumundadır. Dosyanın hazırlanmasına bu soruyla başlanmadığında, toplanan belgeler karşı tarafın iddiasını güçlendiren bir yığına dönüşebilir.
Senetle İspat Zorunluluğu ve İstisnaları
Belirli bir parasal sınırın üzerindeki hukuki işlemler kural olarak senetle ispat edilir ve bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıkta tanık dinlenmesi mümkün olmaz. Bu sınır her yıl yeniden belirlendiğinden, işlem tarihindeki tutar esas alınır. Kuralın önemli istisnaları vardır:
- Karşı tarafın açık muvafakati bulunması
- Yazılı delil başlangıcı sayılabilecek bir belgenin varlığı
- Senedin alınmasında imkânsızlık ya da olağanüstü hâl bulunması
- Senedin beklenmeyen bir olayla kaybedilmiş olması
Delil başlangıcı kavramı uygulamada belirleyicidir: iddia edilen işlemi tamamen ispatlamayan ama muhtemel gösteren, karşı taraftan sadır olmuş bir yazı, tanık dinlenmesinin kapısını açabilir.
Elektronik Delilin Değeri
Elektronik posta, mesajlaşma kayıtları ve sipariş ekranı görüntüleri günlük ilişkilerin gerçek kaydıdır; ancak inkâr edilmeleri hâlinde bütünlük tartışması doğar. Bu nedenle kayıtların ham hâliyle, cihaz üzerinden ve tarih bilgisiyle birlikte sunulması, gerektiğinde bilirkişi incelemesine elverişli olması önem taşır. Kayıtlı elektronik posta ile yapılan yazışmalar bu tartışmayı büyük ölçüde kapatır.
İhtar ve Seçimlik Hakların Delili
- Temerrüde düşürücü ihtar gönderilir ve tebliğ belgesi saklanır.
- Verilen süre sonunda aynen ifa, gecikme tazminatı veya dönme yönündeki tercih yazılı olarak bildirilir.
- Tercihin bildirildiği tarih, talep edilecek kalemleri doğrudan belirlediği için kaydedilir.
- Zararın miktarı fatura, teklif ve ikame maliyet belgeleriyle desteklenir.
Delil Kaybı Riskini Azaltan Alışkanlıklar
Sözleşme ilişkisi devam ederken teslim tutanaklarının imzalatılması, mutabakat yazışmalarının yılda bir yenilenmesi ve şifahi değişikliklerin yazılı teyide bağlanması, sonradan yaşanacak ispat sorunlarının çoğunu baştan önler. Delil tespiti talebi ise bozulma veya değişme ihtimali bulunan durumlarda dava açılmadan önce başvurulabilecek etkili bir yoldur.
Kapanış Notu
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve her sözleşmenin kendine özgü koşulları bulunur. İspat planı dosyanın en başında kurulduğunda sonuç değişebileceğinden, uyuşmazlığın ilk aşamasında hukuki destek almanız yerinde olacaktır.