Ticari ilişkilerden doğan alacak taleplerinde uyuşmazlık çoğu kez iki eksende ilerler: sözleşmenin gerçekte neyi kapsadığı ve talebin süresi içinde ileri sürülüp sürülmediği. TBK, HMK ve TKHK hükümlerinin uygulandığı bu alanda zamanaşımı, hakimin kendiliğinden dikkate alacağı bir husus değildir. Bu nedenle def'inin ne zaman ve nasıl ileri sürüldüğü, alacağın esasına ilişkin tartışma kadar belirleyici olur.
Def'inin Zamanında İleri Sürülmesi
Zamanaşımı bir def'i olduğundan, davalı tarafından usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi gerekir. Bu husus cevap dilekçesi aşamasında açıkça belirtilmezse, sonraki aşamalarda ileri sürülmesi ciddi biçimde sınırlanır. Def'i ileri sürülürken, hangi alacak kaleminin hangi tarihte muaccel olduğu da gösterilmelidir; kalemler farklı tarihlerde doğmuşsa süre her biri için ayrı işler.
Sürenin Kesildiği Anları Belirlemek
- Borçlunun borcu ikrar eden yazışması veya mutabakat mektubu
- Kısmi ödeme ya da faiz ödemesi yapıldığını gösteren kayıtlar
- Teminat verilmesi veya rehin tesisine ilişkin belgeler
- Dava açılması ya da icra takibi başlatılması
Uygulamada en çok gözden kaçan kalem, cari hesap mutabakatları ile e-posta yazışmalarındaki kabul beyanlarıdır. Bu belgeler süre hesabını baştan değiştirebileceğinden, def'i ileri sürülmeden önce karşı tarafın elindeki yazışmalar da öngörülmelidir.
Sözleşmenin Yorumunda Esas Alınan Ölçüt
Sözleşme hükümleri yorumlanırken tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alınır; kullanılan yanlış tanımlamalar tek başına bağlayıcı olmaz. Bu nedenle sözleşme metni kadar, müzakere sürecindeki yazışmalar, teklif ve sipariş formları ile fiili uygulama biçimi de incelenir. Tarafların yıllarca sürdürdüğü uygulama, belirsiz bir hükmün nasıl anlaşıldığını gösteren güçlü bir veri sağlar.
Talebin Nitelendirilmesi Süreyi Değiştirir
Aynı olaydan doğan talep, sözleşmeye aykırılık, sebepsiz zenginleşme ya da haksız fiil temellerine dayandırılabilir ve her birinde süre rejimi farklıdır. Bu nedenle dava dilekçesinde hukuki temelin nasıl kurulduğu, sonradan yapılacak zamanaşımı savunmasını doğrudan etkiler. Kademeli talep kurulacaksa, her kademenin süre bakımından ayrı değerlendirileceği unutulmamalıdır.
Yukarıdaki değerlendirme genel niteliktedir ve somut sözleşme incelemesinin yerini tutmaz. Sözleşmenin türü ile alacağın doğum tarihi süre hesabını değiştirebileceğinden, dava veya savunma hazırlığı öncesinde belgelerinizle birlikte hukuki görüş alınması önerilir.