Aynı olay bazen hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil olarak değerlendirilebilir. Bu tercih basit bir etiketleme değildir; ispat yükünü, zamanaşımı süresini ve talep edilebilecek kalemleri doğrudan etkiler. TBK, HMK ve tüketici işlemleri bakımından TKHK çerçevesinde bu yazı, nitelendirmenin dosyaya etkisini ve sözleşme yorumunda hangi delillerin öne çıktığını ele alıyor.
İki Yolun Pratik Farkları
Sözleşmeye aykırılıkta borçlunun kusursuz olduğunu ispat etmesi beklenirken, haksız fiilde kural olarak kusurun ispatı zarar görene düşer. Zamanaşımı bakımından da rejimler farklıdır: sözleşmesel taleplerde genel süre uygulanırken, haksız fiilde öğrenmeye bağlı kısa süre ile fiilden itibaren işleyen uzun süre birlikte dikkate alınır. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımının uygulanması gündeme gelebilir. Bu nedenle dava dilekçesinde talebin kademeli olarak ileri sürülmesi çoğu dosyada tercih edilir.
Sözleşme Yorumunda Belirleyici Olan Ne
Uyuşmazlık sözleşmenin lafzında düğümlendiğinde, tarafların gerçek ve ortak iradesi araştırılır. Bu araştırmada yalnızca imzalanan metin değil, onu çevreleyen davranışlar da değerlendirilir.
- Sözleşme öncesi teklif, şartname ve e-posta yazışmaları
- Tarafların sözleşmeyi fiilen nasıl uyguladığını gösteren ödeme ve teslim kayıtları
- Aynı taraflar arasındaki önceki sözleşmelerdeki uygulama biçimi
- Genel işlem koşulu niteliğindeki maddelerin ayrıca müzakere edilip edilmediği
- Sektörel teamüller ve varsa yazılı standartlar
Genel işlem koşullarında, karşı tarafın menfaatine aykırı ve beklenmeyen hükümlerin denetime tabi olduğu unutulmamalıdır. Tüketici işlemi söz konusuysa haksız şart denetimi ayrıca gündeme gelir.
Zarar Kalemlerini Ayrıştırmak
- Fiili zarar: onarım, ikame ve tespit masrafları belgelerle
- Yoksun kalınan kâr: geçmiş dönem verileriyle desteklenen hesap
- Gecikme nedeniyle doğan zararlar ve temerrüdün başladığı an
- Ceza koşulu öngörülmüşse bunun ifaya ekli mi seçimlik mi olduğu
- Manevi tazminat talebi için kişilik hakkı ihlaline ilişkin ayrı gerekçe
Temerrüt Anını Sabitlemek
Birçok dosyada tartışma, borcun ne zaman muaccel olduğu ve temerrüdün ne zaman başladığı noktasında çıkar. Vade belirlenmemişse ihtarname temerrüdü başlatan işlemdir; bu nedenle ihtarın içeriği, talep edilen edimi ve verilen süreyi açıkça göstermelidir. Belirsiz bir ihtar, faiz başlangıcının geriye çekilmesini engeller.
Genel Değerlendirme
Nitelendirme tercihi, dosyanın en başında yapılması gereken ve sonradan düzeltilmesi güç bir seçimdir. Buradaki anlatım genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenizin metni ve olayın gelişimi sonucu değiştirebilir. Talepte bulunmadan önce bir hukukçuyla değerlendirme yapmanız uygun olacaktır.