Sözleşme uyuşmazlıklarında haklılık ile ispat edilebilirlik farklı şeylerdir. Karşı tarafın yükümlülüğünü yerine getirmediği konusunda hiçbir tereddüt bulunmayan dosyalar, yalnızca ihlalin anı ve içeriği belgelenemediği için sonuçsuz kalabilir. TBK ve HMK çerçevesinde ispat düzeni, uyuşmazlık doğmadan önce atılan adımlarla şekillenir.
İhlal Anını Sabitleyen Belge: İhtar
Yazılı ihtar yalnızca bir uyarı değil, aynı zamanda tarih sabitleyen bir delildir. Temerrüdün ne zaman doğduğu, faizin hangi tarihten işleyeceği ve dönme hakkının ne zaman kullanılabileceği çoğu kez bu belgeye bağlanır. İhtarın içeriğinde eksik bırakılan hususlar sonradan tamamlanamayabilir; bu nedenle ihtarda edimin ne olduğu, verilen süre ve süre sonunda kullanılacak hak açıkça yazılmalıdır.
Senetle İspat Kuralının Pratik Sonucu
Belirli bir tutarı aşan hukuki işlemlerin yazılı delille ispatı esastır; tanık beyanı tek başına yeterli görülmeyebilir. Bu kural, sözlü anlaşmayla iş yapan taraflar için en ciddi risk kalemidir. Sözleşme yazılı değilse, ispat gücü şu materyallere kayar:
- Karşı tarafın işi kabul ettiğini gösteren e-posta veya mesajlar
- Fatura, irsaliye ve teslim tutanakları
- Banka açıklamalarında yer alan ödeme referansları
- Karşı tarafça imzalanmış tutanak, teyit veya mutabakat yazısı
Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Süreyi Ayırmak
İkisi çoğu zaman aynı sanılır; oysa sonuçları farklıdır. Zamanaşımı def'i ileri sürülmedikçe mahkemece kendiliğinden dikkate alınmazken, hak düşürücü süre resen gözetilir ve hakkı tümüyle sona erdirir. Ayıp ihbarı, dönme beyanı ve seçimlik hakların kullanılması gibi kalemler bu ikinci gruba yaklaştığından, "nasılsa dava süresi uzun" düşüncesiyle beklemek dosyayı kurtarılamaz hale getirebilir. Uygulamada güvenli yol, hak kullanımını yazılı ve tarihli biçimde erken gerçekleştirmektir.
Tüketici Boyutu Gözden Kaçmasın
Sözleşmenin tarafı tüketici ise, TKHK kapsamındaki farklı başvuru yolları ve parasal sınırlar devreye girer. Genel hükümlere göre kurgulanmış bir dava, görev yönünden reddedilerek zaman kaybına yol açabilir. Bu nedenle ilk sınıflandırma sorusu her zaman şudur: taraflar tacir mi, tüketici mi, yoksa karma bir ilişki mi söz konusudur?
Kısa Bir Hatırlatma
Bu yazı, sözleşme uyuşmazlıklarında genel ispat mantığını aktarır; sözleşme metnindeki özel hükümler burada anlatılanların önüne geçebilir. Talep göndermeden veya bir hakkı kullanmadan önce sözleşmenin bütün olarak değerlendirilmesi gerekir.