Ayıplı ifa tartışmalarının büyük bölümü, ayıbın varlığından değil, ayıbın zamanında ve ispatlanabilir biçimde bildirilmediğinden kaybedilir. TBK, HMK ve tüketici işlemleri bakımından TKHK çerçevesinde bakıldığında, ihbar bir yazışma detayı değil; hakkın korunmasının ön şartıdır.
Gözden Geçirme ve Bildirim: İki Ayrı Yük
Teslim alan taraf, işin olağan akışına göre malı veya işi gözden geçirmek ve ortaya çıkan ayıbı bildirmekle yükümlüdür. Bu yükün ihlali, ayıbın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise süre, ayıbın fark edildiği ana bağlanır; bu nedenle fark ediliş anını gösteren kayıt en az ayıbın kendisi kadar önemlidir.
İhbarı Delil Hâline Getirmenin Yolları
- Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname ve tebliğ şerhi
- Kurumsal e-posta yazışmasının başlık bilgileriyle birlikte çıktısı
- Servis veya arıza kayıt formunun tarih ve numarası
- Teslim tutanağına düşülen çekince kaydı
- Ürünün durumunu gösteren, meta verisi korunmuş fotoğraf ve video
Telefon görüşmesiyle yapılan bildirim, karşı taraf kabul etmediği sürece ispat edilemez; bu yüzden sözlü bildirim mutlaka yazılı bir kayıtla desteklenmelidir.
Delil Tespiti: Dava Açmadan Delili Dondurmak
Ayıp, zamanla ortadan kalkabilecek veya onarım sırasında yok olabilecek nitelikteyse, dava açılmadan önce mahkemeden delil tespiti istenebilir. Tespit raporu, sonraki yargılamada bilirkişi incelemesinin çıkış noktasını oluşturur. Onarımı karşı tarafa yaptırmadan önce tespit yaptırmamak, uygulamada en pahalı hatalardan biridir; onarımla birlikte ayıbın izi de silinir.
Seçimlik Hakları Doğru Sıralamak
- Ayıbın niteliği belirlenir: giderilebilir mi, esaslı mı.
- Talep tek bir hakla sınırlandırılmaz; kademeli olarak yazılır.
- Bedel indirimi isteniyorsa indirim tutarı hesaplanabilir biçimde gösterilir.
- Sözleşmeden dönme talebinde iade edilecek edimler ayrıca belirtilir.
- Zararın kapsamı, ayıptan doğan doğrudan zarar ile diğer kalemler ayrıştırılarak yazılır.
Zamanaşımı ile İhbar Süresini Karıştırmayın
İhbar külfetinin süresinde yerine getirilmiş olması, alacağın zamanaşımına uğramayacağı anlamına gelmez. Bu iki takvim birbirinden bağımsız işler ve dosyada ayrı ayrı izlenmelidir. Satıcının ayıbı gizlemiş olması hâlinde ise süre savunmalarının dinlenmeyeceği yönündeki kural ayrıca gündeme getirilebilir.
Burada anlatılanlar genel çerçevedir; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve teslim tarihi sonucu belirgin biçimde değiştirir. Somut uyuşmazlığınızda ihbarın geçerliliğini bir hukukçuya inceletmeniz yararlı olacaktır.