Sözleşmeye konu edimin ayıplı çıkması hâlinde tartışma çoğu zaman ayıbın varlığında değil, istenebilecek tutarın nasıl hesaplanacağında düğümlenir. Rakamı dayanaksız bırakan bir dilekçe, ayıp ispatlansa bile talebin önemli bölümünün reddine yol açabilir. Bu rehber, TBK ekseninde tazminat hesabının kurulmasını ve süre riskinin yönetilmesini ele alır.
Hangi Zarar Kalemleri İstenebilir
- Ayıbın giderilmesi için yapılan veya yapılacak onarım gideri.
- Ayıplı edim nedeniyle uğranılan doğrudan zarar; örneğin başka bir malda meydana gelen hasar.
- Edimin kullanılamadığı dönemde ortaya çıkan kayıp ve ikame masrafları.
- Sözleşmeden dönülüyorsa ödenen bedelin iadesi ve buna bağlı giderler.
- Kusur şartlarının gerçekleştiği hâllerde diğer zarar kalemleri ayrıca değerlendirilir.
Hesabın Dayanağını Kurmak
Tazminat talebinde en güçlü dayanak, karşılaştırmalı iki değerdir: edimin ayıpsız olması hâlindeki değeri ile mevcut hâldeki değeri. Bu fark, teklif ve fatura örnekleriyle, sektör fiyat listeleriyle veya alınacak teknik görüşle desteklenmelidir. Onarım yaptırıldıysa faturanın hangi işlemi kapsadığı ayrıntılı olarak gösterilmelidir. HMK bakımından belirsiz alacak veya kısmi dava tercihinin yapılması gereken an da bu hesap netleştikten sonra gelir; yanlış tercih, faiz başlangıcı ve zamanaşımı sonuçlarını etkileyebilir.
Süre Riskini Doğuran Durumlar
- Ayıp bildiriminin yapıldığı tarihin belgelenmemesi ve satıcının süresinde bildirilmediğini savunması.
- Yazışmalarla geçen aylar boyunca zamanaşımının işlemeye devam ettiğinin gözden kaçması.
- Satıcının ayıbı ağır kusurla gizlediği iddiasının, buna ilişkin delil hazırlanmadan ileri sürülmesi.
- Taraflardan biri tüketici konumundaysa TKHK kapsamındaki özel kuralların ve başvuru merciinin atlanması.
- Ticari ilişkilerde ayıp muayenesinin zamanında yapılmaması.
İhtarnamenin Doğru Kurgusu
Ayıp bildirimi ile temerrüt ihtarı çoğu zaman tek metinde birleştirilir; ancak bunlar farklı işlevler taşır. Bildirim ayıbın varlığını ve içeriğini ortaya koyarken, ihtar ödeme için süre vererek temerrüt sonucunu doğurur. Metinde talep edilen seçimlik hak açıkça belirtilmeli, verilen süre makul tutulmalı ve tebliğ belgesi saklanmalıdır.
Teknik İnceleme Öncesi Delil Koruma
Uyuşmazlığa konu mal veya yapıda müdahalede bulunulmadan önce mevcut durumun tespiti çoğu dosyanın kaderini belirler. Onarım yapılmışsa öncesi ve sonrası kayıtları, kullanılan malzeme listesi ve işi yapan kişinin beyanı dosyaya eklenmelidir. Bu kayıtlar olmadan yapılan inceleme, ayıbın kaynağı sorusunu cevapsız bırakabilir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği hem süreyi hem hesap yöntemini değiştirebileceğinden, talep hazırlanmadan önce hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.