Tazminat dosyalarında en acı kayıp, alacağın varlığı tartışmasızken sürenin dolmuş olmasıdır. Karşı taraf esasa hiç girmeden tek bir def'i ile dosyayı bitirebilir. Bu nedenle hesap yapmadan önce sürenin ne zaman başladığını, kesilip kesilmediğini ve hangi kaleme hangi sürenin uygulanacağını netleştirmek gerekir. TBK ve HMK çerçevesinde, tüketici işlemlerinde TKHK'nın özel hükümleri de devreye girdiğinden, tek bir dosyada birden fazla süre rejimi aynı anda işleyebilir.
İki Kavramı Ayırın: Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süre
Zamanaşımı, alacağı yok etmez; borçlu ileri sürmedikçe hâkim kendiliğinden dikkate almaz ve belirli hâllerde kesilip durabilir. Hak düşürücü süre ise hakkın kendisini sona erdirir, re'sen gözetilir ve kesilmez. Aynı olayda ayıba karşı tekeffülden doğan bir talep hak düşürücü süreye tabiyken, haksız fiilden doğan tazminat talebi zamanaşımına tabi olabilir. Talebi hangi hukuki temele oturttuğunuz, doğrudan hangi sürenin işlediğini belirler.
Sürenin Başlangıç Anını Belgelemek
- Zararın ve failin öğrenildiği anı gösteren yazışma, rapor veya bildirim
- Ayıbın fark edildiği tarihi gösteren servis kaydı, muayene veya ihbar
- Sözleşmede ifa tarihinin ve temerrüde düşme anının açıkça yazılıp yazılmadığı
- Zararın devam eden nitelikte olup olmadığına dair teknik değerlendirme
Uygulamada süre tartışmalarının çoğu, "ne zaman öğrendiniz" sorusunun cevabının belgesiz kalmasından çıkar. Bu tarihi kanıtlayan tek bir e-posta, dosyanın kaderini değiştirebilir.
Kesilme ve Durma: Kanıtı Olan Sayılır
Borcun ikrarı, kısmi ödeme, dava veya takip gibi işlemler zamanaşımını kesebilir. Ancak burada da belirleyici olan, bu işlemin belgelenmiş olmasıdır. Telefonda kabul edilen borç, dosyada yoktur. Kısmi ödemelerde dekont açıklaması, ikrarda yazılı beyan, takipte tebliğ tarihi saklanmalıdır. Kesilmeden sonra sürenin yeniden işlemeye başladığı da unutulmamalı; "kesildi, artık rahatım" varsayımı sık rastlanan bir hatadır.
Hesap ile Süreyi Birlikte Kurgulamak
- Alacak kalemleri ayrıştırılmalı; her kalemin kendi süre rejimi ayrı yazılmalıdır.
- Miktarın tam olarak belirlenemediği hâllerde dava türü tercihi, süre riskine göre değerlendirilmelidir.
- Islah ihtimali baştan planlanmalı, bu ihtimalin süreye etkisi göz önünde tutulmalıdır.
- Faiz başlangıcı, temerrüt anıyla uyumlu şekilde talep edilmelidir.
- Karşı tarafın def'i ileri sürmesi ihtimaline karşı alternatif hukuki temel hazırlanmalıdır.
Zamanaşımı, dosyanın en sessiz ama en belirleyici parametresidir; hesap tablosu ne kadar iyi hazırlanırsa hazırlansın, takvim kaçtıysa sonuç değişmez. Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenizin türüne ve olay tarihine göre uygulanacak rejim değişebileceğinden hukuki destek alınması önerilir.