Alacak dosyalarında kaybedilen hakların önemli bir kısmı, borcun varlığı tartışmalı olduğu için değil, süre işlerken tarafların hâlâ konuşuyor olmasından kaynaklanır. Karşı taraf ödeyeceğini söyledikçe dava açılmaz, ödeme gelmez, arada zamanaşımı dolar. Bu rehber tam olarak o eşiği yönetmek içindir.
Sürenin Başladığı An Genellikle Yanlış Hesaplanır
Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu andan itibaren işlemeye başlar. Bu tarih; sözleşmedeki vade, teslim tarihi, iş bedelinin hak edildiği an veya ihtar şartına bağlanmış edimlerde ihtarın ulaştığı gün olabilir. Taksitli ve dönemsel edimlerde ise her dönem için ayrı hesap yapılması gerekir. Dosyanın ilk sayfasına yazılacak şey iddia değil, bu tarihtir.
İhtar Neyi Sağlar, Neyi Sağlamaz
Uygulamadaki en kritik yanılgı, çekilen ihtarnamenin zamanaşımını kestiği inancıdır. İhtar; borçluyu temerrüde düşürür, faizin işlemeye başlaması bakımından sonuç doğurur ve delil oluşturur. Ancak Türk Borçlar Kanunu bakımından süreyi kesen sebepler bunlar değildir; borcun borçlu tarafından kabulü, dava açılması ve icra takibi gibi hâller süreyi keser. Yalnızca ihtara güvenerek beklemek, en pahalı hatalardan biridir.
Müzakere Devam Ederken Ne Yapılmalı
- Görüşmelere bir bitiş tarihi konulmalı; süre sonunda takibe geçileceği yazılı olarak bildirilmelidir.
- Karşı tarafın borcu kabul ettiğini gösteren yazışma, mutabakat mektubu veya cari hesap ekstresi imzalı olarak alınmalıdır.
- Kısmi ödeme yapılıyorsa hangi alacağa mahsuben yapıldığı ödeme belgesine yazılmalıdır.
- Uzlaşma metni imzalanacaksa bakiye taleplerden feragat edilip edilmediği açık cümlelerle düzenlenmelidir.
Uzlaşma ile Dava Arasındaki Tercihi Neye Göre Yapmalı
Karar, duygusal değil sayısal verilmelidir. Karşılaştırılması gereken üç başlık vardır: elde edilmesi muhtemel tutar, tahsil kabiliyeti ve süre. Borçlunun malvarlığı erimekteyse en iyi kararla en kötü tahsil aynı dosyada buluşabilir. Buna karşılık teminatlı ya da kurumsal bir borçluda beklemek çoğu zaman daha az risklidir.
Karar Öncesi Kontrol Listesi
- Muacceliyet tarihi ve uygulanacak zamanaşımı süresi yazılı olarak belirlendi mi?
- Süreyi kesen bir işlem var mı, varsa belgesi dosyada mı?
- Sulh metni imzalanırsa vazgeçilecek kalemler tek tek listelendi mi?
- Görüşme başarısız olursa aynı hafta içinde takibe geçilebilecek şekilde dilekçe hazır mı?
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme niteliğindedir. Sözleşme tipiniz, edimin niteliği ve taraflar arasındaki yazışma geçmişi sonucu değiştirebileceğinden, süre hesabını somut belgeler üzerinden bir hukukçuya kontrol ettirmeniz önerilir.