Sözleşmeden doğan uyuşmazlıkların çoğu, tarafların aynı metni farklı okumasından kaynaklanır. Bu nedenle tazminat talebinin kaderi, ihlalin ispatından önce metnin nasıl yorumlanacağına bağlıdır. Türk Borçlar Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde bu rehber, sözleşme yorumunun tazminat hesabına etkisini ve sulh ile dava arasındaki tercihi ele alır.
Yorumun çıkış noktası: tarafların gerçek iradesi
Sözleşme yorumlanırken kullanılan sözcüklerin yanlış olması hâlinde, tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alınır. Bu nedenle yalnızca imzalı metin değil; müzakere yazışmaları, teklif ve şartname, ödeme davranışı ve sözleşmenin fiilen nasıl uygulandığı da yorum malzemesidir. Sözleşmenin uzun süre belirli bir biçimde uygulanmış olması, sonradan ileri sürülen farklı okumayı zayıflatır.
Tazminat kalemlerini ayrıştırmak
- Fiili zarar ile yoksun kalınan kâr ayrı ayrı gösterilmelidir; ikisi tek kalemde toplandığında hesap denetlenemez hâle gelir.
- Cezai şart kararlaştırılmışsa, bunun zararın yerine mi yoksa yanında mı istendiği açıkça yazılmalıdır.
- Temerrüt faizi bakımından muacceliyet tarihi ve ihtar gerekip gerekmediği belirlenmelidir.
- Sorumluluğu sınırlayan kayıtların geçerli olup olmadığı, kanundaki sınırlar çerçevesinde denetlenmelidir.
- Zararı azaltma yükümlülüğüne uygun davranıldığı belgeyle gösterilmelidir.
Genel işlem koşullarına karşı savunma
Tek taraflı hazırlanan ve müzakere edilmeden sözleşmeye konan hükümler, Türk Borçlar Kanunu’ndaki genel işlem koşulları denetimine tabidir. Karşı tarafa tek yanlı üstünlük sağlayan, beklenmeyen nitelikte olan veya dürüstlük kuralına aykırı düşen hükümlerin geçerliliği tartışılabilir. Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde ise haksız şart denetimi daha koruyucu bir çerçevede yürür. Bu nedenle dosyanın hangi kanuna göre değerlendirileceği baştan belirlenmelidir.
Sulh masası mı, mahkeme mi?
Sözleşme uyuşmazlıklarında sulh, çoğu zaman ticari ilişkiyi de kurtaran seçenektir. Karşı tarafın ödeme gücü varsa, uzun yargılamada elde edilecek tutarın bugünkü değeriyle karşılaştırılması gerçekçi bir ölçüttür. Sulh metni yazılırken hangi taleplerin kapsandığı ve hangilerinin saklı tutulduğu tek tek sayılmalı; genel ibra ifadeleri dikkatle okunmalıdır.
Buna karşılık sözleşmenin yorumu taraflar arasında süreklilik taşıyan bir ilişkiyi ilgilendiriyorsa ve benzer uyuşmazlıkların tekrarlanması bekleniyorsa, mahkeme kararıyla netlik sağlamak uzun vadede daha korumacıdır. Ticari davalarda parasal talepler bakımından arabuluculuğun dava şartı olduğu da planlamaya dâhil edilmelidir.
Kapanış
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir; sözleşmenizin türü, tarafların sıfatı ve uygulanacak hükümler sonucu değiştirebilir. Talep mektubunuzu göndermeden önce metni ve yazışmaları bir hukukçuyla birlikte incelemeniz, tazminat hesabının sağlam kurulmasını sağlar.