Alacak davalarında dosyanın kaderini bazen esasa ilişkin hiçbir tartışmaya girmeden zamanaşımı belirler. TBK, HMK ve TKHK ekseninde yürüyen uyuşmazlıklarda asıl mesele sürenin ne kadar olduğu değil, başlangıç ve kesilme anlarının hangi delil ile gösterileceğidir.
İleri Sürülmeyen Def'i Dikkate Alınmaz
Zamanaşımı bir def'idir; hâkim kendiliğinden gözetmez. Bu nedenle savunma tarafında ilk yapılması gereken, cevap dilekçesinde bu savunmanın süresinde ve açıkça ileri sürülmesidir. Sonradan ileri sürülmesi hâlinde ıslah ve karşı tarafın muvafakati gibi ek tartışmalar doğar. Alacaklı tarafta ise tam tersi bir hazırlık gerekir: sürenin kesildiğini gösteren belgelerin dava açılmadan önce toplanması.
Süre Ne Zaman İşlemeye Başladı
Kural olarak süre alacağın muaccel olduğu anda işlemeye başlar. Bu an; vade tarihi, iş bedelinin hak edildiği tarih ya da ihtarla belirlenen ödeme günü olabilir. Sözleşmede taksit veya dönemsel edim öngörülmüşse her dilim için ayrı bir başlangıç doğabilir. Bu nedenle tek bir tarih yerine, edimlerin dökümünü içeren bir tablo hazırlanması gerekir.
Kesilme ve Durma Hâllerini İspatlamak
- Borçlunun borcu ikrar etmesi: yazışma, mutabakat mektubu veya cari hesap ekstresi.
- Kısmi ödeme: banka dekontu ve ödemenin hangi alacağa mahsuben yapıldığına dair kayıt.
- Dava açılması veya icra takibi başlatılması: takip dosyası ve tebligat evrakı.
- Teminat verilmesi ya da rehin gösterilmesi gibi işlemler.
Bu belgelerin tarihleri, sürenin dolduğu iddia edilen tarihle karşılaştırmalı biçimde sunulmalıdır. Salt e-posta içeriğine dayanan ikrar iddialarında, gönderenin yetkisi de ayrıca tartışılır.
Sulh Görüşmesinin Riski
Taraflar arasında yürüyen uzlaşma görüşmeleri, çoğu hâlde süreyi kendiliğinden durdurmaz. Bu nedenle uzun süren müzakerelerde alacaklının, görüşme devam ederken dahi süreyi kesecek bir adım atması gerekebilir. Öte yandan görüşme sırasında yapılan kısmi ödeme ya da yazılı kabul beyanı, borçlu bakımından zamanaşımı savunmasını fiilen ortadan kaldırabilir; bu nedenle her iki taraf da müzakere metinlerini dikkatle kaleme almalıdır.
Son Değerlendirme
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Zamanaşımı süreleri alacağın türüne göre değiştiğinden ve hesap hataları geri dönülemez sonuç doğurduğundan, dava veya takip öncesinde hukuki görüş alınması önerilir.