Tazminat uyuşmazlıklarında dosyayı en çok geciktiren şeylerden biri, arabuluculuk aşamasının bir formalite gibi geçilmesidir. Oysa dava şartı olarak öngörüldüğü hâllerde bu aşamanın usulüne uygun tamamlanmaması, esasa hiç girilmeden davanın reddine yol açar. TBK'nın sorumluluk hükümleri, HMK'nın usul kuralları ve TKHK kapsamındaki tüketici uyuşmazlıkları bakımından süreç farklılaştığı için, ilk iş dosyanın hangi rejime girdiğini belirlemektir.
Hangi Talep Hangi Rejime Girer
Ticari nitelikteki para alacağı ve tazminat talepleri ile tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartı olarak öngörülmüştür. Buna karşılık her tazminat talebi aynı kapsamda değildir; talebin dayanağı sözleşme mi haksız fiil mi, taraflar tacir mi tüketici mi sorusu doğrudan sonucu değiştirir. Karma taleplerde, dava dilekçesinde birleştirilecek kalemlerin tamamının arabuluculuk sürecine dâhil edilip edilmediği ayrıca kontrol edilmelidir.
Zamanaşımı ile Arabuluculuğun İlişkisi
- Arabuluculuk başvurusu, zamanaşımı bakımından koruyucu etki doğurur; bu nedenle başvuru tarihi ve dosya numarası kayıt altına alınır.
- Son tutanağın düzenlendiği tarih, dava açma takviminin başlangıcıdır; tutanak tarihi ile eline geçme tarihi karıştırılmamalıdır.
- Anlaşamama ile sonuçlanan dosyada dava, kanunda öngörülen süre içinde açılmazsa dava şartı yeniden aranır.
- Karşı tarafın toplantıya katılmaması hâlinde bu durum tutanağa geçirilmelidir; yargılama giderleri yönünden sonuç doğurur.
Görüşmeye Hazırlıksız Gitmenin Bedeli
Arabuluculuk masasında yapılan en sık hata, talebin rakamla ifade edilmemesidir. Zarar kalemleri (maddi zarar, kazanç kaybı, giderler, manevi talep) ayrı ayrı gösterilmediğinde müzakere soyut kalır ve anlaşma ihtimali kendiliğinden düşer. Belgeler, görüşmeden önce karşı tarafa iletilebilir hâle getirilmelidir.
Anlaşma Belgesinin Sonraki Etkisi
- Anlaşma belgesi hangi kalemleri kapsıyor, hangi taleplerden feragat ediliyor açıkça yazılmalıdır.
- Ödeme takvimi ve gecikme hâlinde uygulanacak sonuç belirtilmelidir.
- İcra edilebilirlik şerhinin gerekip gerekmediği baştan değerlendirilmelidir.
- Belgenin kapsamı dışında kalan talepler için ayrı bir zamanaşımı takvimi işlemeye devam eder.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir. Uyuşmazlığın tarafları, dayanağı ve tutarı süreci değiştirebileceğinden, arabuluculuk toplantısı öncesinde dosyanın hukuki niteliği konusunda destek almanız uygun olur.