Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde davanın kaderi çoğu kez iki teknik başlıkta belirlenir: zamanaşımının hangi tarihte işlemeye başladığı ve talebin faiziyle birlikte nasıl kurulduğu. TBK'nın haksız fiil hükümleri bu iki konuda sözleşmeden doğan taleplerden ayrılır; ayrım gözetilmezse hak esastan tartışılmadan sona erebilir.
İki Ayrı Zamanaşımı Birlikte İşler
Haksız fiil tazminatında, zararı ve faili öğrenmeden itibaren işleyen görece kısa süre ile fiilin işlendiği tarihten itibaren işleyen uzun süre birlikte uygulanır. Hangisi önce dolarsa talep zamanaşımına uğrar. Fiil aynı zamanda bir suç oluşturuyor ve ceza kanunlarında daha uzun bir zamanaşımı öngörülmüşse, tazminat talebi bakımından da bu uzun süre esas alınır. Bu kural, geç fark edilen dosyalarda çoğu zaman tek çıkış yoludur ve dilekçede açıkça ileri sürülmelidir.
Öğrenme Tarihi Nasıl İspatlanır
- Zararın ortaya çıktığı olay tutanağı, kaza raporu veya tespit belgesi
- Sağlık raporlarında zararın kalıcı hâle geldiğinin belirlendiği tarih
- Failin kimliğinin öğrenildiğini gösteren yazışma veya soruşturma evrakı
- Zararın miktarının ancak rapor sonrası belirlenebildiği hâllerde bilirkişi tarihi
İhtar Şart mı, Yoksa Stratejik mi
Haksız fiilde borçlu, kural olarak ihtar aranmaksızın zararın doğduğu andan itibaren temerrüde düşmüş sayılır; bu yönüyle ihtar geçerlilik şartı değildir. Buna karşılık ihtar, uygulamada üç işlevi nedeniyle önemini korur: karşı tarafın bilgisi ve tutumunu belgeler, sulh görüşmelerinin başlangıcını gösterir, sigorta şirketine yapılan başvurularda başvurunun tarihini sabitler. Sözleşmesel sorumluluk ile haksız fiilin birleştiği dosyalarda ise ihtar, temerrüt ve faiz bakımından belirleyici olabilir.
Talep Sonucunu Kurarken
- Zarar kalemleri ayrıştırılır: maddi zarar, kazanç kaybı, tedavi gideri, manevi tazminat.
- Miktarın hesabı bilirkişiyi gerektiriyorsa belirsiz alacak veya kısmi dava tercihi değerlendirilir.
- Kısmi dava tercih edilmişse, artırılan kısım bakımından zamanaşımı riski hesaba katılır.
- Faiz türü ve başlangıcı her kalem için ayrı yazılır.
- Müteselsil sorumluluk varsa davalıların tamamına yöneltilerek rücu ilişkisi gözetilir.
Tüketici İlişkisi Varsa Yol Değişir
Zarar, mal veya hizmet satın alınması sürecinden doğuyorsa uyuşmazlık TKHK kapsamına girebilir. Bu durumda görevli merci ve başvuru sırası değişir; ayrıca ticari nitelikteki bazı uyuşmazlıklarda dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır. Yanlış mercie yapılan başvuru esasa girmeden sonuçlanırken zamanaşımı işlemeye devam ettiğinden, yol tercihi dilekçe yazımından önce netleştirilmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Zararın türü, tarafların sıfatı ve olayın tarihi izlenecek usulü doğrudan etkilediğinden, talep iletilmeden önce dosyaya özgü inceleme yapılması tavsiye edilir.