Bir alacak hukuken var olduğu hâlde, karşı taraf zamanaşımı def'ini ileri sürdüğünde talep sonuçsuz kalabilir. Türk Borçlar Kanunu farklı ilişki türleri için farklı süreler öngörür; Hukuk Muhakemeleri Kanunu bu def'in ne zaman ileri sürülebileceğini, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ise tüketici işlemlerinde uygulanacak özel rejimi belirler. Bu üç katmanın birlikte okunmaması, uygulamada en pahalı hatalardan biridir.
Önce Sürenin Türünü Belirleyin
Zamanaşımı ile hak düşürücü süre aynı şey değildir. Zamanaşımı borcu sona erdirmez, yalnızca talep edilebilirliğini zayıflatır ve hâkim tarafından resen dikkate alınmaz; hak düşürücü sürede ise hak kendiliğinden düşer ve mahkeme bunu resen gözetir. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasında hangi sürenin işlediği yazılı olarak tespit edilmelidir.
Sürenin Başlangıcı ve Kesilmesi
Kural, sürenin alacağın muaccel olduğu anda işlemeye başlamasıdır. Taksitli ödemelerde her taksit için ayrı bir başlangıç doğabilir; sürekli edimlerde ise ilişkinin sona erdiği tarih belirleyici olabilir. Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması, faiz ödemesi ya da alacaklının dava veya icra takibi başlatması süreyi keser ve süre baştan işlemeye başlar. Kesme sebebini gösteren belgeler dosyada ayrı bir klasörde tutulmalıdır.
Zamanaşımı Def'ini Kim, Ne Zaman İleri Sürer
- Def'i, cevap dilekçesi süresi içinde ileri sürülmelidir; sonradan ileri sürülmesi karşı tarafın açık muvafakatine bağlıdır.
- Sözleşmeyle zamanaşımı süreleri taraflarca serbestçe değiştirilemez.
- Zamanaşımına uğramış borcun bilerek ödenmesi geri istenemez.
- Alacağın bir bölümü zamanaşımına uğramışken diğer bölümü ayakta olabilir; talep kalemleri buna göre ayrıştırılmalıdır.
Delil Zincirini Süreye Göre Kurmak
Sözleşme metni tek başına yetmez. Sipariş formları, irsaliye ve faturalar, teslim tutanakları, banka dekontları, cari hesap ekstreleri ve yazışmalar tarih sırasına dizilerek her birinin hangi tarihi ispatladığı not edilmelidir. Özellikle borcun ikrarına delalet eden tek bir mesaj, zamanaşımı savunmasını bütünüyle etkisiz kılabilir.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir. Süreler ilişkinin hukuki niteliğine göre değiştiğinden, alacağınızın hangi rejime tabi olduğunu belgeleriniz üzerinden bir hukukçuyla netleştirmeniz yararlı olacaktır.