Haksız fiil dosyalarında talep çoğu zaman haklıdır; asıl kayıp, zararın hesaplanabilir biçimde ortaya konulamamasından ve zamanaşımının sessizce işlemesinden doğar. TBK ve HMK ekseninde yürüyen bu süreçte tazminat, yuvarlak bir rakam değil; kalem kalem gösterilen, belgeye dayanan bir tablodur.
Zamanaşımı Takvimini En Başta Kurun
Haksız fiilden doğan tazminat talebi, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süreye ve fiilin gerçekleşmesine bağlı uzun süreye tabidir. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza kanununda öngörülen daha uzun zamanaşımı süresi tazminat talebi için de uygulanabilir. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasına şu üç tarih yazılmalıdır: fiil tarihi, zararın öğrenildiği tarih ve failin öğrenildiği tarih. Öğrenme tarihini gösteren belge yoksa iddia tartışmalı hâle gelir.
Zarar Kalemlerini Ayrıştırın
- Fiili zarar: onarım, tedavi, nakliye, yerine getirilen ikame hizmet bedelleri; fatura ve ödeme kaydıyla.
- Kazanç kaybı: çalışılamayan dönem, iptal edilen sözleşmeler, gelir kaybını gösteren kayıtlar.
- Değer kaybı: onarılsa bile ekonomik değeri düşen mal için uzman değerlendirmesi.
- Manevi zarar: olayın ağırlığı, tarafların durumu ve ihlalin sürekliliği üzerinden gerekçelendirilmiş talep.
Kusur Tartışmasına Hazırlıklı Olun
Karşı taraf genellikle iki savunmaya sığınır: kusurun bulunmadığı ya da zarar görenin kendi davranışının zararı artırdığı. İkinci iddia kabul edilirse tazminattan indirim yapılır. Bu nedenle olay anına ilişkin kayıtlar, kamera görüntüleri, tutanaklar ve tanık bilgileri, kusur oranı tartışmasında belirleyici olur. Zararı azaltmak için makul çabanın gösterildiğini belgelemek de indirimi sınırlar.
Talebi Yanlış Türde Açmayın
Zararın miktarı dava açılırken tam olarak belirlenemiyorsa, belirsiz alacak veya kısmi dava seçenekleri gündeme gelir; her birinin faiz başlangıcı ve harç sonuçları farklıdır. Yargılama sırasında rakamı yükseltmek gerekirse ıslah yoluna başvurulur; ancak ıslahın kendine özgü sınırları vardır ve zamanaşımı def'i bu aşamada yeniden gündeme gelebilir. Faiz türü ve başlangıç tarihi dilekçede açıkça istenmezse sonradan telafisi güç olur.
Son Not
İyi kurulmuş bir tazminat dosyası, hâkimin hesap yapmasını kolaylaştıran dosyadır: her kalem bir belgeye, her belge bir tarihe bağlıdır. Olayın niteliğine göre zamanaşımı ve dava türü değiştiğinden, ilk hesabı ve takvimi bir hukukçuyla birlikte çıkarmanız, sonradan daraltılamayacak taleplerin kaybını önler.