Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde iki ayrı saat aynı anda işler: biri zamanaşımı saati, diğeri dava şartı olarak arabuluculuk sürecinin saati. Bu ikisinin birbirini nasıl etkilediği bilinmeden yapılan planlama, süresinde açılmış sanılan bir davanın usulden reddiyle sonuçlanabilir. TBK, HMK ve tüketici işlemlerinde TKHK hükümleri bu dengeyi birlikte belirler.
Arabuluculuk Her Uyuşmazlıkta Zorunlu mu?
Arabuluculuğun dava şartı olduğu uyuşmazlık türleri sınırlıdır ve zaman içinde genişlemiştir. Ticari nitelikteki alacak ve tazminat talepleri ile tüketici uyuşmazlıklarının belirli bir kısmı bu kapsamdadır; buna karşılık her haksız fiil talebi otomatik olarak zorunlu arabuluculuğa tabi değildir. Bu nedenle ilk yapılacak iş, talebin niteliğini ve tarafların sıfatını belirlemektir: aynı olay, taraflar arasındaki ilişkiye göre farklı bir usul rejimine girebilir.
Zamanaşımı ile Süreç Arasındaki İlişki
Haksız fiilde zamanaşımı, zararın ve failin öğrenilmesine bağlı olarak işlemeye başlar; ayrıca fiilden itibaren işleyen daha uzun bir üst sınır bulunur. Fiil aynı zamanda suç teşkil ediyorsa ceza zamanaşımının uygulanabilmesi gündeme gelir. Öğrenme anının belgelenmesi bu yüzden dosyanın en değerli parçasıdır.
- Zararın ilk fark edildiği tarihi gösteren rapor, fatura veya yazışma saklanmalıdır.
- Failin kimliğinin ne zaman öğrenildiği ayrıca kayıt altına alınmalıdır.
- Zararın gelişen nitelikte olduğu hâllerde her yeni tespit tarihlendirilmelidir.
- Kesme ve durma sebebi doğuran her işlem belgesiyle birlikte arşivlenmelidir.
- Ceza soruşturması varsa dosya numarası ve akıbeti takip edilmelidir.
Arabuluculuk Görüşmesini Verimli Kılmak
- Zarar kalemleri maddi ve manevi olarak ayrıştırılıp rakamlandırılır.
- Her kalem için dayanak belge önceden hazırlanır ve karşı tarafa sunulabilir hâle getirilir.
- Kabul edilebilir asgari çözüm ile talep edilen üst sınır önceden belirlenir.
- Anlaşma hâlinde ödeme takvimi ve temerrüt sonucu belgeye yazılır.
- Anlaşmama hâlinde tutanağın dava dilekçesine eklenecek şekilde temin edilmesi sağlanır.
Anlaşma Belgesinin Gücü
Arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgesi, şartları sağlandığında icra edilebilir nitelik kazanır. Bu nedenle metnin yazımı, bir dava dilekçesi kadar dikkatli olmalıdır: ödenecek tutar, para birimi, vade, faiz ve karşılıklı feragat kapsamı tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazılmalıdır. Muğlak ifadeler, kazanılmış bir uzlaşmayı yeni bir uyuşmazlığa dönüştürebilir.
Kapanış
Bu alanda hataların çoğu, sürecin son gününe kadar beklenip aceleyle başvuru yapılmasından kaynaklanır. Yukarıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır; olayın niteliğine ve tarafların sıfatına göre uygulanacak usul değişebilir. Zararı öğrendiğiniz tarihi belgeleyerek erken aşamada hukuki değerlendirme almanız yararınıza olacaktır.