Sözleşme ilişkisinden doğan alacaklarda dosyanın kaderini çoğu zaman esasa dair tartışma değil, zamanaşımı savunması belirler. Alacak gerçek, belge de yeterli olabilir; buna rağmen sürenin ne zaman işlemeye başladığı doğru saptanmamışsa sonuç değişir. Bu rehber, TBK ve HMK ekseninde zamanaşımı ile delil planının nasıl birlikte kurulacağını ele alır.
Önce Alacağın Türünü Ayırın
Türk Borçlar Kanunu, alacakları tek bir sürede toplamaz. Kira bedeli, faiz ve benzeri dönemsel edimler ile bazı iş görme ilişkilerinden doğan alacaklar için daha kısa; genel nitelikli sözleşme alacakları için daha uzun süreler öngörülmüştür. Haksız fiile dayanan taleplerde ise hem zararın ve failin öğrenilmesine bağlı kısa süre, hem de fiil tarihinden itibaren işleyen azami süre birlikte değerlendirilir. Dosyanın ilk sayfasına, talep edilen her kalem için hangi sürenin uygulandığı yazılmalıdır.
Başlangıç Anı: Muacceliyet Tarihini Belgelemek
Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu anda işlemeye başlar. Taksitli ödemelerde her taksit, dönemsel edimlerde her dönem için ayrı bir başlangıç doğar. Sözleşmede vade kararlaştırılmamışsa ihtarın ulaştığı an önem kazanır. Bu nedenle ihtarname, e-posta ve teslim belgeleri yalnızca içerikleriyle değil, ulaşma tarihleriyle birlikte dosyalanmalıdır.
Kesilme ve Durma Anlarını Kaçırmamak
Süre işlemeye başladıktan sonra da kontrol edilebilir. Borçlunun borcu kabul eden davranışı, kısmi ödeme, teminat verilmesi ya da alacaklının dava veya icra takibiyle hakkını araması süreyi kesen tipik hâllerdir. Kesilme hâlinde süre baştan işler. Uygulamada en çok kaçırılan nokta, muhasebe kayıtlarındaki mutabakat yazışmalarının kesme etkisi doğurabilecek nitelikte olmasına rağmen dosyaya hiç eklenmemesidir.
Def'i Olarak İleri Sürülmezse Dikkate Alınmaz
Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden gözetilmez; bir def'i olarak ve usulüne uygun zamanda ileri sürülmelidir. Davalı tarafta bu savunmanın cevap dilekçesi aşamasında yazılmaması, sonradan savunmanın genişletilmesi yasağı nedeniyle telafisi güç sonuç doğurur. Davacı tarafta ise karşı tarafın bu savunmayı yapacağı öngörülerek kesilme delilleri baştan hazırlanmalıdır.
Uygulanabilir Bir Kontrol Sırası
- Her talep kalemi için ayrı süre ve başlangıç tarihi belirleyin.
- Kesilme doğurabilecek tüm belgeleri tarih sırasına dizin.
- Tüketici işlemi niteliği varsa TKHK kapsamındaki farklı usulü ayrıca değerlendirin.
- Dava öncesi zorunlu arabuluculuk gereken uyuşmazlıklarda başvuru tarihini takvimin merkezine koyun.
- Son güne değil, güvenli bir ara tarihe göre dosya açın.
Yazı genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenizin metni ve yazışma geçmişi sonucu doğrudan etkileyeceğinden, somut dosyanız için hukuki görüş alınması önerilir.