Ayıp iddiasında haklı olmak ile haklılığı ispat edebilmek farklı şeylerdir. TBK ve HMK çerçevesinde yürüyen uyuşmazlıklarda, alıcının kaybettiği dosyaların önemli bölümünde sorun ayıbın varlığı değil; ayıbın ne zaman fark edildiğinin ve karşı tarafa nasıl bildirildiğinin gösterilememesidir. Bu rehber delil kurgusunu bildirim takvimiyle birlikte ele alır.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
Teslim alınan malın uygun sürede gözden geçirilmesi ve tespit edilen ayıbın satıcıya bildirilmesi alıcıya düşen bir külfettir. Bu külfet yerine getirilmezse mal kabul edilmiş sayılabilir. Açık ayıplarda süre teslimle işlemeye başlarken, gizli ayıplarda ölçüt ayıbın ortaya çıktığı andır. Bu ayrım dosyanın tamamını belirlediği için ilk yapılacak iş, ayıbın açık mı gizli mi olduğunu gerekçelendirmektir.
Bildirimin İspatı Nasıl Sağlanır
- Telefon görüşmesi ve yüz yüze şikâyet, karşı taraf kabul etmedikçe ispat değeri düşük kalır.
- Noter ihtarnamesi tarih ve içerik bakımından en güçlü belgedir.
- Yazışmalar, servis fişleri ve iade talep kayıtları tarih sırasıyla saklanmalıdır.
- Ürün fotoğrafları çekim tarihi görünecek biçimde arşivlenmelidir.
- Satıcının onarım veya değişim önerisi, ayıbı zımnen kabul anlamına gelebileceğinden kayda alınmalıdır.
Delil Tespiti Kararının Değeri
Malın kullanılmaya devam etmesi, tamir edilmesi veya bozulması delilin kaybolmasına yol açar. Dava açılmadan önce mahkemeden delil tespiti istenmesi, mevcut durumun bilirkişi eliyle kayda geçirilmesini sağlar ve sonraki yargılamada tartışmayı büyük ölçüde daraltır. Tespit talebinde ayıbın hangi noktada arandığı açıkça yazılmalıdır; genel ifadelerle yapılan taleplerde bilirkişi raporu işe yaramayan bir metne dönüşebilir.
Zamanaşımı ve Ağır Kusur İstisnası
Ayıptan doğan sorumlulukta zamanaşımı süreleri, satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlemesi halinde ileri sürülemez. Bu istisna pratikte hayati önemdedir: süresi geçmiş görünen bir talep, gizleme olgusu ortaya konabilirse yeniden tartışılabilir hale gelir. Tüketici işlemi söz konusuysa TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler ayrıca değerlendirilmeli, seçimlik haklardan hangisinin kullanıldığı bildirimde net biçimde belirtilmelidir.
Talep Kalemlerinin Yazımı
- Bedelde indirim mi, ayıpsız misliyle değişim mi, onarım mı yoksa sözleşmeden dönme mi isteniyor belirlenir.
- Seçilen hakkın parasal karşılığı hesaplanabilir verilere dayandırılır.
- Varsa kullanım kaybı ve doğan zararlar ayrı kalem olarak gösterilir.
- Bildirim, ihtar ve cevap tarihleri tek bir kronolojide birleştirilir.
Bu değerlendirme genel bilgi amaçlıdır; sözleşme metnindeki özel hükümler ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. Ayıp bildiriminde bulunmadan önce metnin bir hukukçu tarafından gözden geçirilmesi ileride ciddi kayıpları önleyebilir.