Sözleşmeden doğan bir alacakta dosyanın kaderi çoğu zaman ilk dilekçeden önce belirlenir. Alacak haklıysa bile, sürenin başlangıcı yanlış hesaplandığında ya da arabuluculuk aşaması usulüne uygun yürütülmediğinde talep esasa girilmeden karşılıksız kalabilir. Bu rehber, TBK ve HMK ekseninde süre yönetimini arabuluculuk sürecine bağlayarak pratik bir çalışma düzeni önerir.
Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Süre Aynı Şey Değildir
TBK, alacaklar bakımından kural olarak on yıllık genel zamanaşımını benimser; kira bedeli, faiz ve benzeri dönemsel edimlerde ise daha kısa, beş yıllık süre uygulanır. Zamanaşımı bir def'idir: karşı taraf ileri sürmedikçe hâkim kendiliğinden dikkate almaz. Hak düşürücü süre ise itiraz niteliğindedir ve mahkemece resen gözetilir; geçmesi hâlinde hakkın kendisi sona erer. Bu ayrımı dosyanın en başında yapmayan taraf, aslında hâlâ dava edilebilir bir alacağı gereksiz yere terk edebilir ya da tam tersine, çoktan sona ermiş bir hak için masraf ve emek harcayabilir.
Arabuluculuk Başvurusu Süreyi Nasıl Etkiler?
Arabuluculuk mevzuatı uyarınca büroya başvuru tarihinde zamanaşımı kesilir, hak düşürücü süre ise durur; süreç son tutanağın düzenlenmesiyle yeniden işlemeye başlar. Ancak bu koruma otomatik ve sınırsız değildir. Başvuru formunda uyuşmazlığın konusu dar yazıldığında, formda hiç anılmayan alacak kalemi için süre işlemeye devam ediyor sayılabilir. Bu nedenle başvuru dilekçesinde talep kalemleri tek tek sayılmalı, fazlaya ilişkin haklar açıkça saklı tutulmalıdır.
Son tutanak neden kritik?
Anlaşamama hâlinde düzenlenen son tutanak, hem dava şartının yerine getirildiğini gösteren belge hem de sürenin yeniden işlemeye başladığı tarihi belirleyen kayıttır. Tutanağın tarihi, tarafların kimliği ve uyuşmazlığın konusu bakımından eksik düzenlenmesi, dava aşamasında süre tartışması doğurur.
Alacak Kalemi Bazında Süre Haritası Çıkarmak
- Her kalem için borcun muaccel hâle geldiği tarih ayrı ayrı belirlenir; süre kural olarak bu tarihte başlar.
- Taksitli veya dönemsel edimlerde her taksit için bağımsız bir başlangıç tarihi vardır.
- Borçlunun kısmi ödemesi, faiz ödemesi veya borcu ikrar eden yazışması zamanaşımını kesen davranış olabilir; bu belgeler ayrı bir klasörde toplanmalıdır.
- Tüketici işlemi niteliğindeki sözleşmelerde TKHK'nın kendine özgü süre ve başvuru düzeni ayrıca kontrol edilir.
Süre Kaybına Yol Açan Dört Tipik Davranış
- Yazışmaların uzayacağı varsayımıyla başvuruyu son aya bırakmak.
- Arabuluculuk başvurusunu yalnızca ana alacak için yapıp faiz ve yan taleplere yer vermemek.
- Muhatabın ticaret sicilindeki güncel adresini teyit etmeden ihtar göndermek ve tebligatın ulaşmadığını geç fark etmek.
- Karşı tarafın ödeme vaadine güvenip yazılı ikrar almadan beklemek.
Dosya Açılmadan Önceki Kontrol
Sözleşme metni, ekleri, teslim ve ifa belgeleri, ödeme kayıtları ve tüm yazışmalar tarih sırasına dizildiğinde sürenin başlangıcı çoğu kez kendiliğinden görünür hâle gelir. Bu kronoloji hem arabuluculuk oturumunda müzakere gücünü artırır hem de dava dilekçesinde talep sonucunun ölçülebilir yazılmasını kolaylaştırır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve olayın gelişimi süre sonuçlarını değiştirebilir. Somut dosyanız için değerlendirme yaptırmadan süre hesabına dayalı bir karar vermemenizi öneririz.