Ayıplı ifa dosyalarında tartışma çoğu zaman ürünün gerçekten kusurlu olup olmadığından önce başlar: alıcı, ayıbı zamanında ve usulüne uygun bildirdi mi? TBK ve TKHK bu soruya farklı yanıtlar verdiği için, aynı olay iki ayrı rejime göre bambaşka sonuçlanabilir. Bu rehber, ihbar külfetini bir takvim ve belge sorunu olarak ele alır.
Hangi Rejim Uygulanıyor: Genel Satış mı, Tüketici İşlemi mi?
Alıcı tüketici sıfatını taşıyorsa TKHK hükümleri uygulanır ve tüketiciden, ayıbı belirli bir süre içinde bildirme külfeti kural olarak aranmaz. Buna karşılık TBK'nın genel satış hükümlerine tabi bir ilişkide alıcının, teslim aldığı malı işlerin olağan akışına göre gözden geçirmesi ve ortaya çıkan ayıbı satıcıya uygun süre içinde bildirmesi beklenir. İlk yapılacak iş, tarafların sıfatını ve işlemin niteliğini belirlemektir; bu belirleme sonraki tüm süre hesaplarını değiştirir.
Açık Ayıp ve Gizli Ayıp Ayrımı
Teslim anında gözden geçirmeyle fark edilebilecek ayıplar açık ayıptır ve bildirim beklentisi burada en katıdır. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise süre, ayıbın fark edildiği ana bağlanır. Ayıbın hile ile gizlendiği veya ağır kusurla susulduğu hâllerde satıcının süreye dayanarak sorumluluktan kurtulması kabul edilmez. Bu nedenle dosyada yalnızca kusurun varlığı değil, satıcının kusuru bilip bilmediğine dair yazışmalar da önem taşır.
İhbarı Belgelendirmenin Pratik Yolları
- Noter ihtarnamesi, tarihi ve içeriği tartışmasız kıldığı için en güvenli yoldur.
- Kayıtlı elektronik posta veya sistem üzerinden açılan destek talebi, ekran görüntüsü değil kayıt numarasıyla saklanmalıdır.
- Servis formu, arıza kayıt fişi ve teslim tutanaklarının tarih hanesi mutlaka doldurulmalıdır.
- Telefon görüşmeleriyle yapılan bildirimler ispat bakımından zayıftır; görüşmeden sonra yazılı bir teyit gönderilmelidir.
İhbar Sonrası Seçimlik Hakların Sırası
- Ayıp bildirildikten sonra hangi seçimlik hakkın kullanıldığı (onarım, değişim, bedel indirimi, sözleşmeden dönme) açıkça yazılmalıdır.
- Onarım talebi sonuçsuz kalırsa bu durum ayrıca kayda geçirilmeli; süresiz bekleyiş yaratılmamalıdır.
- Değer kaybı ve kullanım kaybı gibi kalemler baştan saklı tutulmalı, aksi hâlde sonradan ileri sürmek güçleşir.
Dava Aşamasına Geçerken
HMK uyarınca delillerin dilekçelerle birlikte bildirilmesi gerektiğinden, ihbar belgeleri ve teknik incelemeye esas olacak numune ilk aşamada dosyaya konmalıdır. Malın kullanılmaya devam edilmesi ya da başka bir serviste onarılması, sonradan yapılacak bilirkişi incelemesinde ayıbın niteliğini belirlemeyi zorlaştırır. Delil tespiti yolu, malın durumunu dava açılmadan önce sabitlemek için değerlendirilebilir.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; sözleşmenin türü, malın niteliği ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. Ayıp bildirimini yapmadan veya süre hesabını doğrulamadan önce dosyanıza özgü hukuki görüş almanız faydalı olacaktır.