Sözleşme ihlali uyuşmazlıklarında tartışma çoğu zaman hakkın var olup olmadığı üzerinde değil, hakkın hâlâ dava edilebilir olup olmadığı üzerinde yoğunlaşır. Karşı tarafın ilk savunması genellikle zamanaşımıdır. Bu nedenle sözleşmeden doğan alacak takibinde delil hazırlığı ile süre hesabı aynı anda yürütülmelidir.
İhlal Tarihini Belirlemeden Süre Hesaplanamaz
Türk Borçlar Kanunu bakımından zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu andan itibaren işlemeye başlar. Bu yüzden ilk yapılacak iş, edimin ne zaman ifa edilmesi gerektiğini sözleşme metninden çıkarmaktır. Vadeli edimlerde vade tarihi, belirsiz süreli borçlarda ise ihtar ile muacceliyet kazandırılan tarih esas alınır. Sürekli edimli sözleşmelerde her dönem ayrı ayrı işlemeye başlayabileceğinden, tek bir başlangıç tarihi varsayımı yanıltıcıdır. Sözleşme türüne göre genel zamanaşımı süresi ile daha kısa özel sürelerin uygulandığı hâller birbirinden ayrılmalıdır.
Zamanaşımını Kesen ve Durduran İşlemler
- Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması veya teminat vermesi
- Dava açılması, icra takibi başlatılması, iflas masasına başvuru
- Arabuluculuğa veya tahkime başvurulması
Bu işlemlerden sonra süre yeniden işlemeye başlar. Uygulamada sık yapılan hata, karşılıklı yazışmalarda borçlunun ödeme niyeti gösteren beyanlarının kayıt altına alınmaması ve sonradan bu beyanların ispat edilememesidir.
İhtarname Sadece Bir Formalite Değildir
Temerrüt kurulmadan gecikme faizi ve bazı hâllerde dönme hakkı doğmaz. İhtarnamenin muhatabı, adresi, verilen sürenin uygunluğu ve talebin açık biçimde yazılması sonradan itiraz konusu olur. Noter kanalıyla gönderilen ihtarın tebliğ şerhi dosyanın omurgasını oluşturur. Sözleşmede kararlaştırılmış bir bildirim yöntemi varsa, ona uyulmadan yapılan bildirim geçersiz sayılabilir.
Delil Matrisini Sözleşme Maddeleriyle Eşleştirin
- Sözleşmenin hangi maddesinin ihlal edildiğini tek cümleyle yazın.
- O maddeye karşılık gelen belgeyi belirleyin: sipariş formu, irsaliye, tutanak, e-posta yazışması, banka dekontu.
- Zararın hesabını kalem kalem gösterin; götürü ifadeler bilirkişi aşamasında eksik kalır.
- Cezai şart varsa, talebin asıl alacakla birlikte mi yoksa seçimlik mi ileri sürüleceğine karar verin.
Dava Şartı Arabuluculuk Basamağını Atlamayın
Ticari nitelikteki ve bazı tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuğa başvuru, dava şartı olarak düzenlenmiştir. Bu basamak atlanırsa dava usulden reddedilir ve yeniden dava açılana kadar geçen zaman, zamanaşımı eşiğine yakın dosyalarda telafisi güç sonuç doğurur. Son tutanağın dosyaya eklenmesi de ayrıca takip edilmelidir.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ihlalin niteliği süre hesabını doğrudan değiştirdiğinden, dosyanız için ayrı bir hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.