Sözleşmeden veya haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde arabuluculuk, bazı uyuşmazlıklarda dava şartı, bazılarında ise ihtiyari bir yoldur. Bu ayrımın gözden kaçması iki farklı sonuç doğurur: dava şartı olduğu hâlde arabulucuya gidilmemesi davanın usulden reddine, ihtiyari olduğu hâlde beklenmesi ise gereksiz zaman kaybına yol açar. Bu rehber, süreci zamanaşımı ekseninde kurgular.
Önce Uyuşmazlığın Türünü Belirleyin
Ticari nitelikteki alacak ve tazminat uyuşmazlıkları ile tüketici işlemlerinden doğan belirli talepler bakımından arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık bazı özel uyuşmazlıklar kanunla kapsam dışında bırakılmıştır. Değerlendirme tarafların sıfatına, işlemin niteliğine ve talebin dayanağına göre yapılır; sözleşmenin başlığına göre değil.
Başvurunun Zamanaşımına Etkisi
- Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur.
- Aynı dönemde hak düşürücü süreler de işlemez; bu koruma sürecin doğru başlatılmış olmasına bağlıdır.
- Son tutanağın tarihi, dava açma takviminin yeniden işlemeye başladığı andır ve mutlaka kayıt altına alınmalıdır.
- Yanlış tarafa yöneltilen başvuru, koruma etkisini beklenen kişi bakımından doğurmayabilir.
Görüşmeye Hazırlıksız Gitmeyin
Arabuluculuk, dilekçe yazmadan önce dosyanın gücünü test etme imkânı verir. Bu nedenle görüşmeye giderken talebin kalemleri ayrıştırılmış olmalıdır: asıl alacak, gecikme faizi, sözleşmeye dayalı cezai şart ve varsa manevi tazminat ayrı satırlarda gösterilmelidir. Tek bir toplu rakam üzerinden yürütülen pazarlık, hem anlaşma ihtimalini düşürür hem de ileride dava dilekçesinin çerçevesini bulanıklaştırır.
Anlaşma Belgesinin Değeri
Taraflar ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik bakımından güçlü bir konuma sahiptir. Belgenin metninde ödeme takvimi, temerrüt hâlinde sonuç ve karşılıklı ibra kapsamı net yazılmalıdır. Muğlak bir ibra ifadesi, sonradan doğan talepleri de kapsıyor gibi yorumlanarak alacaklıyı beklenmedik biçimde zarara uğratabilir.
Anlaşmama Hâlinde Dava Kurgusu
- Son tutanak dava dilekçesine eklenmezse dava şartı eksikliği gündeme gelir.
- Görüşmede kabul edilen tutarların dava aşamasında delil olarak kullanılabilirliği sınırlıdır; bu sınır bilinçli yönetilmelidir.
- Talep belirlenebiliyorsa kısmi dava yerine tam dava tercih edilerek faiz kaybı önlenebilir.
- Türk Borçlar Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu bakımından ispat yükünün kimde olduğu, delil listesinin kurgusunu belirler.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme niteliğindedir. Uyuşmazlığın türü ve tarafların sıfatı arabuluculuğun zorunlu olup olmadığını değiştirdiğinden, başvurudan önce kapsam tespitinin hukukçu ile yapılması önerilir.