Sözleşme konusu edimin ayıplı ifa edilmesi hâlinde asıl tartışma çoğu zaman ayıbın varlığında değil, ayıbın zamanında bildirilip bildirilmediğinde düğümlenir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu alıcıya gözden geçirme ve bildirim külfeti yüklediğinden, tazminat hesabı yapılmadan önce bu külfetin yerine getirildiğinin gösterilmesi gerekir.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
Teslim alınan edimin olağan akışa göre incelenmesi ve tespit edilen ayıbın uygun sürede bildirilmesi beklenir. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise bildirim, ayıbın fark edildiği anla bağlantılıdır. Bildirimin yazılı ve tarihi belirlenebilir bir yolla yapılması, sonraki aşamada ispat sorunlarını büyük ölçüde ortadan kaldırır. Satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlediği hâllerde bu külfetten söz edilemeyeceği kabul edilir.
Seçimlik Haklar ve Tazminatın İlişkisi
Ayıplı ifada sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ayıpsız misliyle değişim ve onarım talepleri birbirinin alternatifidir; tazminat talebi ise bunların yanında ileri sürülebilir. Hangi hakkın seçildiği tazminatın hesaplanma biçimini doğrudan etkiler.
- Dönme seçilmişse iade edilen bedel ve yapılan zorunlu masraflar
- Bedelden indirim seçilmişse ayıpsız ve ayıplı değer arasındaki fark
- Onarım seçilmişse onarım bedeli ve kullanılamayan süre zararı
- Ayıp nedeniyle uğranan dolaylı zararların ayrı kalem olarak gösterilmesi
Hesabın Belgeye Dayandırılması
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca talebin belirlenebilir olması gerekir. Bu nedenle tazminat rakamı, dosyaya konulan belgelerden hesaplanabilecek şekilde kurulmalıdır. Fatura, ödeme dekontu, ekspertiz raporu ve yerine getirilemeyen sözleşmelerden doğan kayıp, tabloya dönüştürülerek sunulduğunda talep somutlaşır. Alıcının tüketici sıfatını taşıdığı ilişkilerde ise 6502 sayılı Kanun hükümleri devreye girer ve hem süreler hem başvuru mercii değişir; bu ayrım en başta yapılmalıdır.
Zamanaşımı Yönetimi
- Teslim tarihi ve ayıbın öğrenildiği tarih ayrı ayrı belgelenir.
- Bildirim yazısının gönderi kaydı dosyaya konulur.
- Zamanaşımı süresinin son günü takvime işlenir.
- Süre yaklaşıyorsa kesme etkisi doğuran adımlar değerlendirilir.
- Karşı tarafın ayıbı bildiğine dair delil varsa bu iddia baştan ileri sürülür.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği hem süreyi hem hesabı değiştirebileceğinden, talep ileri sürülmeden önce hukuki değerlendirme yaptırılması yerinde olur.