Bir zarar, bazen açık bir sözleşmenin ihlalinden, bazen de hiç sözleşme olmadan doğar. TBK, HMK ve tüketici ilişkilerinde TKHK çerçevesinde, zararın haksız fiile mi yoksa sözleşmeye aykırılığa mı dayandığı, tazminat davasının kaderini belirleyen ilk ve en önemli ayrımdır.
Haksız Fiil mi, Sözleşmeye Aykırılık mı?
Taraflar arasında bir sözleşme varsa, zarar çoğu zaman o sözleşmenin ihlalinden doğar. Sözleşme yoksa veya zarar sözleşmenin kapsamı dışında gerçekleşmişse haksız fiil hükümleri devreye girer. Bu ayrım; ispat yükü, zamanaşımı ve kusurun değerlendirilmesi bakımından farklı sonuçlar doğurur. Bazı olaylarda ise iki sorumluluk bir arada bulunur.
Sözleşme Yorumu Neden Kritik?
Uyuşmazlığın merkezinde çoğu zaman sözleşmenin ne anlama geldiği yatar. Yorumda tarafların gerçek ve ortak iradesi araştırılır; lafzın ötesine geçilerek sözleşmenin amacı ve dürüstlük kuralı gözetilir. Belirsiz veya çelişkili hükümler, düzenleyenin aleyhine yorumlanabilir. Bu nedenle sözleşme metninin tümü ve yapılış koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
Tazminatın Kapsamını Belirleyen Unsurlar
- Fiili zarar ile yoksun kalınan kâr ayrımı
- Zarar görenin kusuru ve bunun tazminata etkisi
- Nedensellik bağının kurulup kurulamadığı
- Manevi tazminatın koşullarının bulunup bulunmadığı
Tüketici İlişkilerinde Özel Koruma
Uyuşmazlık bir tüketici işleminden doğuyorsa TKHK devreye girer ve tüketici lehine yorum ilkesi öne çıkar. Haksız şart niteliğindeki sözleşme hükümleri tüketiciyi bağlamayabilir. Bu durum, hem sözleşme yorumunu hem de başvurulacak mercii etkiler.
Delil ve İspat Planı
Zararın miktarı ve nedensellik, çoğu zaman bilirkişi ve belgelerle ortaya konur. Yazışmalar, faturalar ve sözleşme öncesi görüşmeler, tarafların iradesini göstermesi bakımından değerlidir.
Bu açıklamalar geneldir. Tazminat davalarında sorumluluğun türü ve zamanaşımı somut olaya göre değiştiğinden, sözleşmenizi ve zarar belgelerinizi bir hukukçuyla değerlendirmeniz önerilir.