Bir kişinin hukuka aykırı ve kusurlu davranışıyla başkasına zarar vermesi haksız fiil sorumluluğu doğurur. Bu rehber, TBK çerçevesinde haksız fiilin unsurlarını, sözleşmesel sorumlulukla kesişimini ve sözleşme yorumunun tazminat hesabındaki rolünü ele alır.
Haksız Fiilin Unsurları
TBK'ye göre sorumluluğun doğması için hukuka aykırı bir fiil, kusur, zarar ve fiil ile zarar arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. Bu dört unsurdan birinin eksikliği talebi zayıflatır. Zararın; fiili zarar, yoksun kalınan kâr ve manevi zarar olarak ayrıştırılması, talebin ölçülebilir kurulmasını sağlar.
Sözleşme ve Haksız Fiilin Yarışması
Aynı olay hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil oluşturabilir; örneğin bir hizmetin kusurlu ifası, hem sözleşmesel hem haksız fiil sorumluluğu doğurabilir. Bu iki temelin ispat yükü, zamanaşımı ve sorumluluğun kapsamı farklıdır. Talep sahibinin, olaya daha uygun ve lehine olan temeli seçmesi stratejik önem taşır.
- Zarar kalemleri fiili zarar ve yoksun kâr olarak ayrılmalı
- Kusurun derecesi ve varsa müterafik kusur değerlendirilmeli
- Sözleşme hükümleri sorumluluğu sınırlıyor mu incelenmeli
Sözleşme Yorumunda İlkeler
Taraflar arasında sözleşme varsa, sorumluluğun kapsamı çoğu kez sözleşme metninin yorumuyla belirlenir. TBK, sözleşmelerin yorumunda tarafların gerçek ve ortak iradesinin esas alınmasını, lafzın bu iradenin önüne geçmemesini öngörür. Sorumsuzluk kayıtlarının geçerliliği ise sınırlıdır; ağır kusur veya kanuna aykırı sınırlamalar geçerli sayılmaz.
Zamanaşımı Ayrımı
Haksız fiilde zamanaşımı, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre ile fiilden itibaren işleyen uzun süreye bağlıdır. Sözleşmesel taleplerde ise genel zamanaşımı süresi uygulanır. Fiilin aynı zamanda suç oluşturması halinde, ceza zamanaşımının daha uzun olması durumunda tazminat talebine de bu süre uygulanabilir. Bu ayrım, geç kalınmış görünen taleplerde belirleyici olur.
Tazminat uyuşmazlıkları, zararın niteliği ve taraflar arası ilişkiye göre farklı temellere dayanır. Bu yazı genel bilgilendirmedir; somut olayınızda en uygun hukuki temeli seçmek için bir avukata danışmanız yerinde olur.