Bir zarar ortaya çıktığında sorumluluğun kaynağı sözleşme mi yoksa haksız fiil mi olduğu, davanın tüm gidişatını belirler. Türk Borçlar Kanunu (TBK) her iki sorumluluk türünü, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) usulü, tüketici işlemlerinde ise 6502 sayılı TKHK devreye girer. Bu rehber, haksız fiil ile sözleşme yorumu arasındaki farkları pratik açıdan ele alır.
Haksız Fiilin Dört Temel Unsuru
Haksız fiile dayalı bir tazminat talebinin ayakta durması için genellikle şu unsurların bir arada bulunması gerekir:
- Hukuka aykırı bir davranış,
- Kusur (kast veya ihmal),
- Ortaya çıkan bir zarar,
- Davranış ile zarar arasında nedensellik bağı.
Bu unsurlardan biri ispatlanamazsa talep zayıflar; bu yüzden dava öncesi her unsurun delili ayrı hazırlanmalıdır.
Sözleşmesel Sorumlulukla Karşılaştırma
Aynı olay hem sözleşme ihlali hem haksız fiil oluşturabilir. İkisi arasındaki fark ispat yükü, zamanaşımı ve kusurun değerlendirilmesinde ortaya çıkar. Hangi temele dayanılacağının seçimi, davacının lehine olan sonucu doğrudan etkiler.
Sözleşme Yorumunda Gerçek İrade
Sözleşme hükümleri tartışmalıysa, yorumda öncelik tarafların gerçek ve ortak iradesine verilir. Sözcüklerin lafzına değil, tarafların güttüğü amaca bakılır. Sözleşme öncesi yazışmalar, taraflar arasındaki önceki uygulamalar ve dürüstlük kuralı bu yorumda yol gösterir.
Belirsiz Hükümler Kimin Aleyhine Yorumlanır?
Özellikle tek tarafın hazırladığı tip sözleşmelerde, açık olmayan bir kayıt kural olarak onu düzenleyen taraf aleyhine yorumlanır. Tüketici sözleşmelerinde bu koruma daha da belirgindir; haksız şart niteliğindeki kayıtlar tüketiciyi bağlamaz.
Zamanaşımını Baştan Hesaplamak
Haksız fiil ve sözleşme sorumluluğunda zamanaşımı süreleri farklı işleyebilir. Zararın ve failin öğrenildiği tarih ile fiilin gerçekleştiği tarih ayrı ayrı not edilmeli, en erken dolan süreye göre hareket edilmelidir.
Buradaki bilgiler geneldir; her uyuşmazlık, sözleşmenin içeriği ve olayın koşullarına göre farklı değerlendirilir. Doğru hukuki temeli seçmek için başvuru öncesi profesyonel görüş almanız faydalı olacaktır.