Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde uyuşmazlık iki cephede birden yürür: fiilin hukuka aykırılığı ve zararın miktarı. Uygulamada davanın esastan kabul edildiği pek çok dosyada, hüküm altına alınan tutar talebin çok altında kalır; bunun nedeni çoğunlukla hesabın dayandığı verilerin eksikliğidir. Bu rehber, TBK ve HMK ekseninde haksız fiil dosyalarında hesaba yönelik itiraz ve başvuru adımlarını ele alır.
Dört Unsur, Dört Ayrı Delil Seti
Haksız fiil sorumluluğu; hukuka aykırı fiil, kusur, zarar ve illiyet bağı unsurlarına dayanır. Dosya kurulurken her unsur için ayrı bir delil kümesi oluşturulmalıdır:
- Fiil: Olay yeri tespiti, tutanaklar, kamera kayıtları, yazışmalar
- Kusur: Teknik rapor, mevzuata aykırılık tespitleri, denetim ve bakım kayıtları
- Zarar: Fatura, onarım bedeli, gelir kaybı belgeleri, sağlık kayıtları
- İlliyet bağı: Zamansal sıralamayı gösteren belgeler ve uzman değerlendirmesi
Bu ayrım yapılmadığında, güçlü bir kusur dosyası zayıf bir zarar dosyasıyla birleşir ve sonuç talebin altında kalır.
Zamanaşımının İki Katmanı
Haksız fiilden doğan tazminat istemi, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre ile fiilin gerçekleşmesinden itibaren işleyen uzun süreye tabidir. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza kanununda öngörülen daha uzun zamanaşımının uygulanabileceği ayrıca düzenlenmiştir. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği tartışmalıysa; ihbar, rapor veya soruşturma evrakının tarihleri baştan not edilmelidir. Karşı tarafın zamanaşımı savunmasına, bu belgelerin tarihleriyle cevap verilir.
Hesap Raporuna İtirazın Teknik Başlıkları
- Kusur dağılımı: Raporda kusur oranı hangi somut davranışa bağlanmış, karşı tarafın ihmali dikkate alınmış mı?
- Müterafik kusur: Zarar görenin davranışının indirim sebebi sayılıp sayılmayacağı ayrıca tartışılmalıdır.
- Zararın kapsamı: Fiilen doğmuş zarar ile ileride doğacak zarar ayrımı gösterilmiş mi?
- Mahsup: Sigorta veya üçüncü kişilerce yapılan ödemelerin hangi kaleme mahsup edildiği açıkça yazılmalıdır.
- Manevi tazminat: Bu kalem hesap raporuyla belirlenmez; olayın ağırlığına ilişkin ayrı bir anlatım gerektirir.
Talebin Artırılması ve Faiz
Zararın tümü baştan belirlenemiyorsa, talebin nasıl kurulacağı harç ve zamanaşımı yönünden sonuç doğurur. Rapordan sonra talebin artırılması gündeme geldiğinde, karşı tarafın zamanaşımı def'i ileri sürebileceği öngörülmelidir. Faiz bakımından ise haksız fiilde faizin başlangıcı ile sözleşmeye aykırılıktan doğan taleplerdeki başlangıç aynı değildir; bu ayrım talep sonucunda açıkça gösterilmelidir.
Ceza Dosyasıyla İlişki
Aynı olaydan bir ceza soruşturması yürüyorsa, oradaki tespitlerin hukuk davasına aktarılması dosyayı güçlendirir. Ancak ceza dosyasının beklenmesi süreyi uzatabileceğinden, bekletici mesele talebi ile bağımsız delil toplama arasındaki tercih bilinçli yapılmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir. Olayın türü, zarar kalemleri ve tarafların sıfatı değerlendirmeyi değiştirebileceğinden, kendi dosyanız için belgelerinizle birlikte hukuki destek almanız önerilir.