Bir tazminat dosyasında ilk sorulacak soru, ne kadar istendiği değil; talebin sözleşmeye aykırılıktan mı yoksa haksız fiilden mi doğduğudur. Bu ayrım hem yetkili mahkemeyi hem zamanaşımını hem de ihtarın gerekli olup olmadığını değiştirir. Aşağıda bu üç başlık, ispat açığının yarattığı somut sonuçlarla birlikte ele alınmaktadır.
Talebin Kaynağı Yetkiyi Belirler
Genel kural olarak dava, davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Sözleşmeden doğan taleplerde HMK, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesini de seçimlik olarak yetkili kılar; haksız fiilde ise fiilin işlendiği, zararın meydana geldiği veya zarar görenin yerleşim yeri mahkemeleri gündeme gelir. Tüketici sıfatı varsa TKHK’daki özel yetki kuralı ayrıca değerlendirilmelidir. Seçim yapılmadan yazılan dilekçe, yetki itirazıyla karşılaşıp aylarca gecikebilir.
İhtar Ne Zaman Zorunlu
Temerrüt faizinin başlangıcı ve bazı hâllerde sözleşmeden dönme hakkının kullanılabilmesi, usulüne uygun bir ihtara bağlıdır. İhtarın içeriği de en az gönderilmesi kadar önemlidir: hangi edimin, hangi sözleşmeye dayanarak, hangi süre içinde yerine getirilmesinin istendiği açıkça yazılmalıdır. Muhataba ulaşmayan veya adresi hatalı gönderilen ihtar, dosyada hiç bulunmadığı gibi sonuç doğurur. Bu nedenle tebligat kaydı, ihtarın kendisiyle birlikte saklanmalıdır.
Zamanaşımını Erken Hesaplayın
Türk Borçlar Kanunu, sözleşmeye aykırılık ile haksız fiil için farklı zamanaşımı rejimleri öngörür; haksız fiilde sürenin başlangıcı zararın ve failin öğrenilmesine bağlanmıştır. Bazı sözleşme tiplerinde ise genel süreden daha kısa özel süreler uygulanır. Bu nedenle dosya açılırken tek bir süre değil, olası her nitelendirme için ayrı süre hesabı çıkarılmalı ve en kısa olanı takvime işlenmelidir.
Zararın İspatında Sık Görülen Boşluklar
- Ödeme yapıldığı hâlde dekont yerine yalnızca fatura sunulması
- Kâr kaybının varsayıma dayalı hesaplanması, kayıtla desteklenmemesi
- Onarım veya ikame masrafında karşılaştırmalı teklif alınmaması
- Yazışmaların bir kısmının sunulup bağlamın kopması
- Zararın doğduğu tarihin belgeyle sabitlenmemesi
Bilirkişi İncelemesine Hazır Dosya
Hesap içeren tazminat dosyalarında sonucu çoğunlukla bilirkişi raporu belirler. Rapor ancak dosyadaki kayıtlar üzerinden çalışabileceğinden, dava dilekçesi ekindeki belgelerin tarih sırasına dizilmiş ve hangi kalemi karşıladığı işaretlenmiş olması gerekir. Rapora itiraz aşamasında yeni belge sunmak her zaman mümkün olmayabilir; bu nedenle hazırlık dava öncesinde tamamlanmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve zararın niteliği tabloyu değiştirebileceğinden, ihtar gönderilmeden önce dosyanın hukuki nitelendirmesinin yapılması önerilir.