Teslim edilen edimin sözleşmeye uygun olmadığı iddiası, taraflar arasındaki ilişkinin niteliğine göre bambaşka sonuçlara bağlanır. Aynı olay tüketici işlemi sayıldığında farklı, iki tacir arasındaki ticari satış sayıldığında ise çok daha katı kurallara tabi olur.
İlişkinin Nitelendirilmesi Görevi Belirler
Taraflardan biri tüketici konumundaysa uyuşmazlık tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesinin alanına girer. İki tacir arasındaki, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili sözleşmeden doğan uyuşmazlık ise ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Bunun dışındaki genel nitelikli sözleşmeler asliye hukuk mahkemesine aittir. Nitelendirmenin baştan yanlış yapılması, görevsizlik kararıyla aylarca süren gecikme doğurur.
Yetki Sözleşmesi Her Zaman Geçerli midir?
Sözleşmeye konulan "uyuşmazlıkta şu ilin mahkemeleri yetkilidir" kaydı, yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında ve kesin yetki kurallarının bulunmadığı hallerde sonuç doğurur. Taraflardan biri tacir değilse bu kayda dayanılamaz. Matbu sözleşmelerde bu ayrımın gözden kaçırılması, açılan davanın yetkisizlikle reddine yol açan yaygın bir hatadır.
Muayene ve İhbar Külfetinin Ağırlığı
Ticari satışlarda alıcının teslim aldığı malı gecikmeksizin muayene etme ve tespit ettiği ayıbı çok kısa süre içinde satıcıya bildirme külfeti vardır; bu külfetin yerine getirilmemesi, malın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir. İhbarın yapıldığı, içeriği ve tarihi ispatlanabilir bir yöntemle belgelenmelidir.
Sözleşmenin Yorumunda Dayanılacak Unsurlar
- Tarafların kullandığı kelimelere değil, gerçek ve ortak iradesine dayanan yorum argümanının kurulması
- Teklif, sipariş formu ve teknik şartname gibi sözleşme öncesi belgelerin tamamının sunulması
- Tarafların önceki işlemlerdeki uygulama biçiminin örneklerle gösterilmesi
- Belirsiz hükümlerin, metni hazırlayan taraf aleyhine yorumlanması gerektiğinin ileri sürülmesi
- Numune, prototip veya kabul tutanağı varsa teknik inceleme için dosyaya konulması
Ayıp iddialarında zamanaşımı süreleri ve ispat yükü, sözleşmenin türüne göre değişkenlik gösterir. Bu metin genel çerçeveyi anlatmakta olup, elinizdeki sözleşmenin metnine göre yapılacak değerlendirme farklı olabilir; ihbar sürelerini kaçırmamak için erkenden hukuki destek almanız yerinde olur.