Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde davacıya birden çok mahkeme arasında seçim hakkı tanınmıştır. Bu esneklik avantaj gibi görünse de, yanlış kullanıldığında delil toplama süreci ağırlaşır. TBK haksız fiil sorumluluğunun koşullarını, HMK yetki seçeneklerini ve ispat usulünü, ilişkinin tüketici işlemine dayandığı hâllerde ise TKHK özel yolu belirler.
Seçimlik Yetki: Nerede Dava Açılmalı?
- Haksız fiilin işlendiği yer mahkemesi.
- Zararın meydana geldiği yer mahkemesi.
- Zararın meydana gelme ihtimalinin bulunduğu yer mahkemesi.
- Zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi.
Seçim yapılırken tanıkların bulunduğu yer, keşif yapılması gereken mahal ve resmî kayıtların tutulduğu birim birlikte değerlendirilmelidir. Uygulamada zarar görenin yerleşim yeri tercih edilse de, keşif gerektiren dosyalarda olay yeri mahkemesi süreci hızlandırabilir.
Arabuluculuk: Zorunlu mu, İhtiyari mi?
Haksız fiile dayalı tazminat talebi ticari dava niteliğinde değilse ve konusu bakımından özel bir zorunluluk öngörülmemişse, arabuluculuk dava şartı değildir. Ancak taraflar ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir; anlaşma sağlanırsa düzenlenen belgeye icra edilebilirlik şerhi alınması mümkündür. Uyuşmazlığın ticari nitelik taşıdığı hâllerde ise zorunluluk gündeme gelir; bu ayrımın baştan yapılmaması, davanın usulden reddine yol açabilir.
Zamanaşımı ve Ceza Zamanaşımının Etkisi
Haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve failini öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, bu uzun süre tazminat istemi bakımından da uygulanır. Bu kural, geç fark edilen zararlarda dosyayı kurtarabildiği için ilk aşamada mutlaka değerlendirilmelidir.
İspat Yükü Zarar Görendedir
- Fiil, zarar, illiyet bağı ve kusur unsurları ayrı ayrı belgelendirilmelidir.
- Olaya ilişkin kolluk tutanağı, kamera kaydı ve tanık listesi erken aşamada toplanmalıdır.
- Maddi zarar kalemleri fatura, onarım bedeli, gelir kaybı ve tedavi gideri şeklinde ayrıştırılmalıdır.
- Bedensel zararda güncel sağlık raporu ve iş göremezlik değerlendirmesi eklenmelidir.
- Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihinin, zamanaşımı ve harç bakımından sonuçları önceden hesaplanmalıdır.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Fiilin türü, zararın kapsamı ve olayın ceza boyutu yetki ve süre değerlendirmesini değiştirebileceğinden, dava açmadan önce dosyanızı bir hukukçuyla gözden geçirmeniz uygun olur.