Bir tazminat talebinde tartışma çoğu kez zararın varlığından önce sürenin dolup dolmadığı noktasında düğümlenir. Zamanaşımı def'i doğru zamanda ileri sürülmediğinde dinlenmez; eksik biçimde ileri sürüldüğünde ise hesabın tamamı yeniden tartışmaya açılır. Bu rehber TBK, HMK ve TKHK ekseninde, tazminat hesabı içeren dosyalarda mahkeme seçimi ile zamanaşımı savunmasının kesiştiği noktaları ele alır.
Önce Görev: Alacak Hangi Mahkemenin İşi?
Aynı sözleşmeden doğan tazminat talebi, tarafların sıfatına göre farklı mahkemelerde görülür. Taraflardan biri tüketici sıfatını taşıyorsa tüketici mahkemesi, uyuşmazlık her iki taraf bakımından ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi, diğer hâllerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Görev kuralı kamu düzenindendir; yanlış mahkemede geçen süre boyunca karşı taraf zamanaşımı savunmasını güçlendirebilir.
Yetki: Sözleşme mi, Haksız Fiil mi?
Talebin sözleşmeye mi yoksa haksız fiile mi dayandığı yalnızca zamanaşımı süresini değil yetkili mahkemeyi de belirler. Sözleşmeden doğan davalarda davalının yerleşim yeri yanında sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir. Haksız fiilde ise fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer ölçüt alınır. Aynı olayda her iki dayanak birlikte bulunabildiğinden, dilekçedeki hukuki niteleme baştan tutarlı kurulmalıdır.
Zamanaşımını Kesen İşlemleri İspat Etmek
- Borçlunun borcu kabul anlamına gelen yazışması veya kısmi ödemesi
- Takibe ilişkin evrak ile tebliğ tarihini gösteren belgeler
- Karşı tarafın ödeme planı önerisi veya uzlaşma yazısı
- Zararın öğrenildiği tarihi ortaya koyan rapor, tutanak veya bildirim
- Faturaya, teslimata veya ifaya ilişkin tarihli kayıtlar
Hesap Kalemleri ve Delil Eksikliği
Tazminat hesabı, dosyaya sunulan belge kadar güçlüdür. Zararın miktarı belirsiz bırakıldığında ıslah veya belirsiz alacak tartışması gündeme gelir; bu da faiz başlangıcı ve zamanaşımı bakımından ayrı sonuç doğurur. Bilirkişi incelemesi gerektirecek dosyalarda hesabın dayanağı olan kayıtların ham hâliyle sunulması, tablo hâline getirilmiş beyanlardan daha güçlü bir konum yaratır.
Genel Uyarı
Zamanaşımı süreleri talebin türüne göre farklılaşır ve olayın gerçekleştiği tarihteki mevzuat esas alınır. Buradaki açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır; süre hesabınızı kendi sözleşmeniz ve yazışma geçmişiniz üzerinden bir hukukçuyla teyit etmeniz gerekir.