Sözleşme ilişkisinden doğan bir tazminat talebinde verilen ilk karar, çoğu zaman dosyanın kaderini belirler: talep hangi mercie, hangi sıfatla ve hangi ön aşamadan geçilerek götürülecektir? TBK hükümleri talebin esasını, HMK görev ve yetkiyi, ilişkinin tüketici işlemi olduğu hâllerde ise TKHK özel yolu belirler. Yanlış mercie yapılan başvuru sadece zaman kaybettirmez; delillerin tazeliğini de eritir.
Önce Talebin Niteliği, Sonra Mahkeme
Tazminat talebinin sözleşmeye aykırılıktan mı, yoksa sözleşme dışı bir zarardan mı doğduğu ayrımı, hem ispat yükünü hem yetkili mahkemeyi değiştirir. Sözleşmeye aykırılıkta borçlunun kusursuzluğunu ispat etmesi beklenirken, talebin dayanağı belirsiz bırakıldığında dosya baştan zayıflar. Tarafların sıfatı da belirleyicidir: her iki taraf da tacir ve uyuşmazlık ticari işletmeyle ilgiliyse asliye ticaret mahkemesi, karşı taraf tüketici sıfatındaysa tüketici mahkemesi veya tüketici hakem heyeti gündeme gelir.
Arabuluculuğun Dava Şartı Olduğu Hâller
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat taleplerinde arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Tüketici uyuşmazlıklarının bir bölümü için de aynı zorunluluk öngörülmüştür. Bu aşama atlanırsa dava usulden reddedilir; süre işlemeye devam ettiği için hak kaybı riski büyür.
- Arabulucuya başvurunun zamanaşımını durdurduğu, son tutanağın tarihinin dosyada saklanması gerektiği unutulmamalıdır.
- Son tutanakta uyuşmazlık konusunun dar yazılması, sonraki davada talep genişletme tartışması doğurur.
- Anlaşma sağlanırsa icra edilebilirlik şerhi alınıp alınmayacağı baştan planlanmalıdır.
Sözleşmedeki Yetki Kaydı Her Zaman Geçerli Değildir
Genel kural davalının yerleşim yeri mahkemesidir; sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de seçimlik olarak kullanılabilir. Sözleşmeye konulan yetki kaydı ise yalnızca tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında geçerlidir. Tüketici işlemlerinde bu tür kayıtlar tüketiciyi bağlamaz. Yetki itirazının ilk itiraz olarak, süresinde ve hangi mahkemenin yetkili olduğu gösterilerek ileri sürülmesi gerekir.
Delil Eksikliği Genellikle Arabuluculuk Aşamasında Doğar
Uygulamada en sık görülen kayıp, arabuluculuk görüşmelerine dosya hazırlığı yapılmadan gidilmesidir. Zarar kalemleri o aşamada belgelenmediğinde, dava dilekçesinde de somutlaştırılamaz.
- Sözleşme, ekleri ve sonraki değişiklik yazışmaları tek dosyada birleştirilir.
- İhtar, iade, ayıp bildirimi ve temerrüt yazışmaları tarih sırasına dizilir.
- Ödeme ve zarar kalemleri banka kayıtları, fatura ve muhasebe belgeleriyle eşleştirilir.
- Senetle ispat kuralı gözetilerek, yazılı belge yoksa delil başlangıcı sayılabilecek yazışmalar ayrıca işaretlenir.
- Bilirkişi incelemesi gerekecek teknik kalemler için hesap tablosu önceden hazırlanır.
Yukarıdaki açıklamalar genel nitelikli bilgilendirmedir. Sözleşme metninin kendine özgü hükümleri, görev ve yetki değerlendirmesini tümüyle değiştirebilir; talebinizi bir hukukçuyla dosya bazında gözden geçirmeniz yerinde olur.