Teslim edilen mal veya ifa edilen edimin ayıplı çıkması hâlinde tartışma iki katmanda ilerler: önce ayıbın hukuken ileri sürülebilir olup olmadığı, sonra talep edilecek tutarın nasıl hesaplanacağı. Bu iki katmanın karıştırılması, esasen haklı olan tarafın davasını usul nedeniyle kaybetmesine yol açar.
Bildirim Külfeti Hesabı Önceler
TBK, alıcıya gözden geçirme ve ayıbı bildirme külfeti yükler. Bildirimin yapıldığının ispatı bildirimi yapana aittir; bu nedenle telefon görüşmesi yerine yazılı ve tebliği belgelenebilir bir yol tercih edilmelidir. Gizli ayıp iddiası varsa, ayıbın ne zaman ve hangi olay üzerine ortaya çıktığı da ayrıca anlatılmalıdır.
Görevi Belirleyen Tarafların Sıfatıdır
Alıcı tüketici konumundaysa uyuşmazlık TKHK çerçevesinde ele alınır ve tüketici uyuşmazlıklarına özgü yol izlenir. Her iki taraf da tacirse ve iş ticari işletmelerini ilgilendiriyorsa dava ticari nitelik kazanır; bu hâlde para alacağına ilişkin taleplerde arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Sıfatların yanlış değerlendirilmesi, dava şartı yokluğundan usulden ret sonucunu doğurur.
Yetki Sözleşmesinin Sınırı
Sözleşmeye konulan yetki kayıtları her ilişkide geçerli değildir. HMK, yetki sözleşmesi yapabilme imkânını yalnızca tacirler ve kamu tüzel kişileri bakımından tanır. Bu nedenle standart sözleşme metnindeki bir yetki maddesine dayanılarak açılan dava, karşı tarafın sıfatı uygun değilse yetki itirazıyla karşılaşır.
Tazminat Kalemlerinin Belgeye Bağlanması
- Onarım gideri: teklif, fatura ve yapılan işlemin kapsamını gösteren belge
- Değer kaybı: ayıplı ve ayıpsız durum arasındaki farkı ortaya koyan teknik inceleme
- Kullanım kaybı: edimden yararlanılamayan sürenin ve buna bağlı giderin somut kaydı
- Bağlantılı zarar: ayıp ile zarar arasındaki nedensellik bağını gösteren yazışma
Hesap kalemleri tek bir toplam rakam olarak yazıldığında, bilirkişi incelemesinde kalemlerin ayrıştırılamaması nedeniyle talebin bir kısmı karşılıksız kalabilir. Her kalemin ayrı başlık altında ve kendi dayanağıyla gösterilmesi bu riski azaltır.
Seçimlik Hakların Bilinçli Kullanımı
Sözleşmeden dönme, bedel indirimi, onarım ve ayıpsız benzeriyle değişim talepleri farklı hesap sonuçları doğurur. Dilekçede seçilen hak, dosyanın delil durumuna uygun olmalı; kademeli talep kurulacaksa sıralama gerekçesiyle birlikte yazılmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, ayıbın niteliği ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, talebinizi netleştirmeden önce hukuki görüş almanız faydalı olacaktır.