Bir sözleşme ihlal edildiğinde alacaklının elindeki haklar, çoğu zaman kendiliğinden değil bir bildirimle harekete geçer. İhbarın hiç yapılmaması ya da geç yapılması, esasen haklı olan tarafı seçimlik haklarından yoksun bırakabilir. Bu rehber, TBK ekseninde ihbar ve temerrüt mekanizmasını süre kaybı riskine karşı ele alır.
Hangi Bildirim Neyi Başlatır
Uygulamada üç ayrı bildirim birbirine karıştırılır. Ayıp ihbarı, teslim edilen edimin sözleşmeye uygun olmadığını karşı tarafa bildirir ve gözden geçirmenin ardından gecikmeksizin yapılmalıdır; aksi hâlde edim kabul edilmiş sayılabilir. Temerrüt ihtarı, muaccel borcun ödenmesi için verilen süreyi başlatır. Fesih ya da dönme beyanı ise ilişkinin geleceğini belirleyen ayrı bir irade açıklamasıdır. Her üçü için ispat yükü bildirimi yapan taraftadır.
Bildirimi Etkisiz Kılan Hatalar
- İhbarın sözlü yapılması ya da yalnızca telefon görüşmesiyle yetinilmesi
- Sözleşmede kararlaştırılan bildirim adresi ve yöntemi yerine başka bir kanalın kullanılması
- Verilen sürenin ne zaman başlayıp biteceğinin metinde belirtilmemesi
- Ayıp ihbarı ile temerrüt ihtarının tek metinde birbirine karışacak şekilde yazılması
- Aynı ihlal için önce ifa istenip sonra dönme beyan edilerek çelişkili irade oluşturulması
İhbar Metninin Kurulma Sırası
- Sözleşmenin tarihi, tarafları ve ihlale konu edim açıkça belirtilir.
- İhlalin ne zaman ve nasıl gerçekleştiği somut olarak yazılır; miktar ve tarih verilir.
- Karşı taraftan ne istendiği tek bir cümlede net biçimde ifade edilir.
- Verilen süre gün olarak ve başlangıç anı gösterilerek yazılır.
- Süre sonunda kullanılacak hak, seçimlik haklar saklı tutularak önceden bildirilir.
Karşı Tarafın Tüketici Olduğu Hâller
İhlalin karşı tarafı tüketiciyse, TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler devreye girer ve satıcının ihbar sürelerine ilişkin savunmaları sınırlanabilir. Bu ihtimalde ilişkinin niteliği baştan tespit edilmeli, tüketici işlemi olup olmadığı sözleşme metni ve tarafların sıfatı üzerinden belirlenmelidir. Uyuşmazlık yargıya taşındığında ise HMK çerçevesinde ihbarın yapıldığının ve karşı tarafa ulaştığının ispatı beklenir; bu nedenle bildirimin gönderim ve teslim kayıtları saklanmalıdır.
Kapanış Notu
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir; sözleşme tipi değiştiğinde ihbar süreleri ve seçimlik haklar da değişir. Bildirim göndermeden önce metni sözleşmenizle birlikte hukuki değerlendirmeye açmanız, sonraki aşamada güç kazandırır.