Sözleşme uyuşmazlıklarının önemli bölümü, tarafların birbirini açıkça ihlal ettiği için değil; aynı hükmü farklı okuduğu için mahkemeye taşınır. TBK ve HMK ekseninde yürüyen bu dosyalarda ispat, metnin kendisi kadar metnin nasıl uygulandığını gösteren kayıtlara dayanır.
Uyuşmazlık Metinde mi, Uygulamada mı?
İlk ayrım burada yapılmalıdır. Hüküm açık ancak taraflardan biri yükümlülüğünü yerine getirmemişse mesele klasik bir ihlal ve zarar ispatıdır. Hüküm belirsizse ya da iki anlama geliyorsa, artık tartışılan şey tarafların gerçek ve ortak iradesidir. İkinci durumda sözleşme metnini tek başına sunmak yetmez.
Yazışmalar: En Çok Gözden Kaçan Delil
Sözleşme öncesi teklif ve revizyon trafiği, ortak iradenin en güvenilir kaydıdır. Bir hükmün müzakere sırasında hangi tarafın isteğiyle değiştiğini gösteren e-posta zinciri, sonraki yorum tartışmasını tek başına çözebilir.
- Teklif, şartname ve revizyonlu taslakların tarih sırasıyla arşivi
- İfa sürecindeki talimat, onay ve itiraz mesajları
- Faturaların düzenlenme ve itirazsız kabul kayıtları
- Tarafların yıllar içindeki fiilî uygulaması, yani teamül hâline gelmiş davranış
Belirsiz Hükümde Yorum Ölçütleri
Yorum yapılırken sözcüklerin ötesine geçilerek amaç aranır; dürüstlük kuralı ve işin niteliği gözetilir. Metni tek taraflı hazırlayan ve genel işlem koşulu niteliğindeki hükümleri dayatan tarafın, belirsizliğin sonucuna katlanması beklenir. Bu ilkeyi dosyada kullanabilmek için, metnin kim tarafından ve hangi imkânla hazırlandığını gösteren delil sunulmalıdır.
İhtar ve Temerrüt Zincirinin İspatı
Aynen ifa, dönme veya tazminat taleplerinin çoğu, önce usulüne uygun bir bildirimi gerektirir. Uygulamada dosyalar çoğunlukla esastan değil, bu bildirim zincirindeki boşluk yüzünden zayıflar. İhtarın içeriği kadar muhataba ulaştığının ispatı da önemlidir; tebliğ belgesi olmayan bir uyarı, gönderildiği hâlde yok sayılabilir.
Zarar Kalemlerini Ölçülebilir Hâle Getirmek
Talep, hesaplanabilir olmadığında kısmen reddedilme riski taşır. Doğrudan zarar, yoksun kalınan kazanç ve giderler ayrı kalemler hâlinde gösterilmeli; her kalem bir belgeye bağlanmalıdır. Belirli bir tutarı aşan işlemlerde senetle ispat kuralının işlediği unutulmamalı, yazılı delil bulunmayan hâllerde hangi istisnaya dayanıldığı baştan belirlenmelidir.
Sözleşmesel uyuşmazlıklarda sonuç, metnin lafzı ile tarafların davranışı arasındaki ilişkiye göre değişir. Bu yazı genel çerçeve sunar; kendi sözleşmenizin yorumu için dosyanın bütününü bir hukukçuyla değerlendirmeniz uygun olur.