Aynı olaydan doğan bir zarar, hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil olarak nitelendirilebilir. TBK bu iki sorumluluk rejimini ayrı düzenler; HMK ispat kurallarını, TKHK ise tüketici tarafın bulunduğu ilişkilerde koruyucu çerçeveyi belirler. Tercih basit bir etiketleme değildir: ispat yükünü, zamanaşımını ve talep edilebilecek kalemleri değiştirir. Bu yazı, sözleşme yorumu ile haksız fiil arasındaki sınırı ve delil eksikliği halinde hangi kurgunun daha korunaklı olduğunu ele alıyor.
İki Rejim Arasındaki Pratik Fark
Sözleşmesel sorumlulukta, borcun gereği gibi ifa edilmediği gösterildiğinde kusurun bulunmadığını ispat yükü borçlu tarafa geçer. Haksız fiilde ise kusur, kural olarak zarar görenin ispat etmesi gereken bir unsurdur. Elinizde ilişkiyi gösteren yazılı bir sözleşme varsa, sözleşmesel kurgu genellikle daha az delil gerektirir. Buna karşılık sözleşme dışı bir zarar söz konusuysa veya sözleşmenin geçerliliği tartışmalıysa, haksız fiil kurgusu tek yol olabilir.
Üç Unsuru Ayrı Ayrı Kurmak
Haksız fiile dayanan bir talepte dosya üç ayak üzerine oturur ve her ayak farklı delille beslenir:
- Hukuka aykırı davranış: tutanak, teknik rapor, resmî kayıt, görüntü
- Zarar: onarım faturası, ekspertiz raporu, gelir kaybını gösteren muhasebe kaydı, sağlık gideri belgeleri
- İlliyet bağı: davranış ile zararın bağlantısını gösteren uzmanlık değerlendirmesi ve zaman çizelgesi
Uygulamada en çok atlanan halka illiyet bağıdır; zarar ispatlansa dahi bağlantı gösterilemediğinde talep karşılıksız kalır.
Yarışan Sebeplerde Talep Nasıl Yazılır?
Aynı olay iki rejime de uyuyorsa, talep tek bir sebebe kilitlenmemelidir. Dilekçede olgular anlatılır, hukuki nitelendirmenin mahkemeye ait olduğu gözetilerek her iki sebebe ilişkin unsurlar da ortaya konulur. Böylece sözleşmenin geçersiz sayılması ihtimalinde dosya tamamen dayanaksız kalmaz. Ancak faiz başlangıcı ve talep kalemleri bakımından hangi sebebin öncelikli ileri sürüldüğü açıkça belirtilmelidir.
Zamanaşımı Farkını Erken Hesaplamak
İki rejimde zamanaşımı süreleri ve başlangıç anları farklı işler; haksız fiilde öğrenme anı belirleyici olurken, sözleşmesel taleplerde muacceliyet esas alınır. Bu nedenle nitelendirme tercihi, süre hesabıyla birlikte yapılmalıdır. Zararın sonradan ortaya çıktığı hallerde öğrenme anını gösteren belge (rapor tarihi, tespit tutanağı) dosyanın en değerli kaydı olabilir.
Delil Eksikliğinde Hangi Yol Daha Güvenli?
Yazılı bir sözleşme yoksa ve ilişki tanık beyanına dayanıyorsa, senetle ispat kuralı sözleşmesel yolu zorlaştırır; haksız fiil iddiası ise tanıkla ispata daha açıktır. Buna karşılık teknik bir kusur iddiası varsa, sözleşmedeki teknik şartname ve teslim tutanağı en güçlü delil olur. Karar, elinizdeki belgenin türüne göre verilmelidir; teorik tercih değil, dosyanın gerçek içeriği belirleyicidir.
Bu metin genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; olayın gelişimi ve tarafların sıfatı doğru nitelendirmeyi değiştirebilir. Talep kurgusunu belirlemeden önce elinizdeki belgeleri bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz önerilir.