Zamanaşımı tartışmalarında asıl mesele sürenin uzunluğu değil, sürenin ne zaman başladığı ve arada durup durmadığıdır. TBK ve HMK çerçevesinde yürüyen alacak uyuşmazlıklarında, arabuluculuk aşaması bu takvimin tam ortasında yer alır. Tüketici işlemlerinde TKHK hükümleri devreye girdiğinde tablo daha da katmanlanır. Bu rehber, zamanaşımı iddiasını veya savunmasını hangi belgelerle ayakta tutacağınıza odaklanıyor.
Başlangıç Anını Belgelemek
Zamanaşımı kural olarak alacağın muaccel olduğu anda işlemeye başlar. Sözleşmede vade varsa vade tarihi, yoksa ihtarla temerrüt kurulan an belirleyici olur. Bu nedenle ilk aranacak belge sözleşme metni ve ekleri, ardından ihtarnamenin tebliğ şerhidir. Fatura tarihiyle teslim tarihinin ayrıştığı işlerde, teslim veya kabul tutanağı çoğu zaman faturadan daha güçlü bir dayanaktır.
Kesilme İddiasını Ayakta Tutan Kayıtlar
- Kısmi ödemeye ilişkin dekont: borcun ikrarı anlamına gelebilir
- Borcu kabul eden yazışma, e-posta ya da mutabakat mektubu
- Rehin, kefalet veya teminat verilmesine dair belgeler
- Dava ve takip dosyalarının açılış tarihini gösteren kayıtlar
- Cari hesap mutabakatları ve ticari defter kayıtlarının uyumu
Arabuluculuk Sürecinin İki Yüzü
Arabuluculuğa başvurulması, mevzuat gereği zamanaşımının işlemesini etkiler ve sürecin sona erdiği tarihe kadar hesabı askıya alır. Bu nedenle son tutanağın tarihi, dosyanın en kritik verisidir. Buna karşılık aynı sürecin gizlilik yönü ihmal edilmemelidir: görüşmeler sırasında yapılan beyanlar ve sunulan öneriler, kural olarak sonraki yargılamada delil olarak kullanılamaz. Karşı tarafın müzakerede borcu kabul ettiğini düşünüp bunu ispat aracı sayan bir strateji, çoğunlukla boşa çıkar.
Delil Eksikliğinin Tipik Görünümü
Uygulamada en çok karşılaşılan boşluk, son tutanağın sadece anlaşmama sonucunu içermesi ve tarafların kim olduğunu, uyuşmazlığın konusunu net göstermemesidir. Bu durumda tutanağın hangi alacak için düzenlendiği tartışmalı hâle gelir ve durma iddiası zayıflar. Aynı şekilde ihtarnamenin muhataba ulaştığını gösteren şerh alınmadığında, temerrüdün başlangıcı ispatlanamaz.
Kontrol Sırası
- Muacceliyet tarihini belgeye bağlayın ve bir takvim çizin.
- Kesilme sebeplerini tarih sırasıyla listeleyip her birine bir belge iliştirin.
- Arabuluculuk başvuru ve son tutanak tarihlerini takvime ayrı satır olarak ekleyin.
- Gizlilik kapsamına giren beyanları delil listesinden çıkarın.
- Zamanaşımı defini süresinde ve açıkça ileri sürecek şekilde savunmanızı hazırlayın.
Alacağın türüne göre süreler ve istisnalar değişebileceğinden, bu genel çerçeveyi kendi sözleşmenizin metniyle birlikte okumak gerekir. Süre yaklaşıyorsa gecikmeden hukuki değerlendirme almanız faydalı olacaktır.