Sözleşmeden doğan bir alacakta zamanaşımı, çoğu zaman uyuşmazlığın esasından önce sonucu belirleyen bir savunmadır. Buna karşılık zamanaşımının işleyip işlemediği, taraflar arasındaki ihbar ve yazışmaların tarihlerine bağlıdır. Bu rehber, ihbar sürecinin nasıl yürütüleceğini ve zamanaşımı tartışmasında hangi belgenin belirleyici olduğunu ele alır.
Zamanaşımı Kendiliğinden Dikkate Alınmaz
Türk Borçlar Kanunu bakımından zamanaşımı, hakimin resen gözeteceği bir husus değildir; ileri sürülmesi gereken bir savunmadır. Bu savunmanın yargılamanın hangi aşamasına kadar ileri sürülebileceği ise HMK kapsamındaki cevap süreleri ve iddia ile savunmanın genişletilmesi yasağı ile sınırlıdır. Cevap dilekçesinde yer verilmeyen bir def'i, sonradan güçlükle gündeme getirilir. Bu nedenle dava tebliğ edildiği anda, alacağın doğum tarihi ve tabi olduğu süre ilk kontrol edilecek konu olmalıdır.
Süreyi Kesen ve Durduran Olgular
- Borçlunun borcu ikrar eden beyanı; kısmi ödeme, faiz ödemesi veya teminat verilmesi
- Alacaklının dava açması ya da icra takibi başlatması
- Taraflar arasında yapılan ve borcun varlığını teyit eden yazışmalar
- Sözleşmede öngörülen bildirim yükümlülüğünün yerine getirildiği tarih
- Sürenin yeniden işlemeye başladığı an ve bunun hesaba etkisi
İhbar Yazısını Kurma Adımları
- Sözleşmede bildirim için öngörülen şekil ve süre kontrol edilir; şarta bağlı bir bildirim varsa öncelikle ona uyulur.
- Bildirimin muhatabı, sözleşmede gösterilen adres ve yetkili kişi esas alınarak belirlenir.
- Yazıda hangi edimin, hangi tarihte yerine getirilmediği ve tanınan sürenin ne kadar olduğu açıkça yazılır.
- Gönderim noter veya kayıtlı elektronik posta gibi tarihi ispat edilebilir bir kanalla yapılır.
- Tebliğ tarihi, verilen sürenin bitimi ve dava açma planı tek bir takvime işlenir.
Ayıp İhbarı ile Temerrüt İhtarı Karıştırılmamalı
Uygulamada sık görülen bir hata, iki farklı işlevi olan bildirimin tek metinde toplanmasıdır. Ayıplı ifa halinde yapılması gereken muayene ve ihbar ile borçluyu temerrüde düşürmeye yönelik ihtar, hem süreleri hem sonuçları bakımından farklıdır. TKHK kapsamına giren bir ilişkide ise tüketici lehine ayrı bir rejim uygulanır ve genel hükümlerdeki sürelere göre daha koruyucu bir düzen söz konusu olabilir. Hangi rejimin uygulanacağı, ilişkinin tarafları belirlenmeden saptanamaz.
Belgelendirme Zayıflığının Sonucu
Bu alanda delil eksikliği çoğunlukla sözlü mutabakatlardan doğar. Teslim tarihinin, kabul beyanının veya ek sürenin yalnızca telefonda konuşulmuş olması, sonradan tarih tartışmasını kanıtsız bırakır. Bu nedenle sözleşme ilişkisi süresince her önemli mutabakatın kısa bir yazıyla teyit edilmesi, ileride yürütülecek zamanaşımı tartışmasının en güçlü dayanağı olur.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşme türü, tarafların sıfatı ve alacağın niteliği süreyi değiştirdiğinden, ihbar gönderilmeden ya da dava cevabı verilmeden önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.