Sözleşme ihlali iddiasında haklı olmak ile bunu ispatlayabilmek ayrı şeylerdir. Uyuşmazlığın büyük kısmı, tarafların ne konuştuğu değil, konuşulanın hangi belgeye yansıdığı üzerinden çözülür. Bu nedenle dava açmadan önce ispat düzeninin kurulması, dilekçenin dilinden daha belirleyicidir.
Önce temerrüt kurulur
TBK sistemine göre karşı tarafın borcunu ifa etmemesi hâlinde alacaklı, kural olarak uygun bir süre vererek ifa talebinde bulunur. Bu süre sonunda alacaklının önünde üç seçenek belirir: aynen ifayı istemek, gecikme nedeniyle doğan zararı talep etmek ya da sözleşmeden dönerek verdiklerinin iadesini istemek. Hangi seçeneğin kullanılacağı ihtar metninde şekillenir; içeriği belirsiz bir ihtarname, sonraki talebin dayanağını zayıflatır. İhtarın noter aracılığıyla gönderilmesi, tebliğ tarihini tartışmasız kılar.
Senetle ispat sınırı ve istisnaları
HMK, belirli bir parasal sınırı aşan hukuki işlemlerin senetle ispatlanmasını arar ve bu sınır her yıl güncellenir. Sınırın üzerindeki bir sözleşme yazılı değilse, tanık dinletmek kural olarak mümkün olmaz. Ancak elde karşı tarafça verilmiş ve iddiayı muhtemel gösteren bir yazılı belge bulunması hâlinde, bu belge delil başlangıcı sayılır ve tanık dinlenmesinin önü açılır. Uygulamada e-posta trafiği, teslim tutanağı ya da kısmi ödeme dekontu bu işlevi görebilir.
Dosyayı ayakta tutan yazışma seti
- Sözleşme öncesi teklif ve kabul yazışmaları, tarih sırasıyla.
- Değişiklik talepleri ve bunlara verilen yanıtlar.
- Teslim, montaj veya hizmet ifasına ilişkin tutanaklar.
- Ayıp veya gecikme bildirimleri ile bunların gönderim kayıtları.
- Kısmi ödemeler ve bunların hangi kaleme mahsup edildiğini gösteren yazışmalar.
Zamanaşımını erken hesaplamak
Sözleşmeden doğan alacaklarda genel zamanaşımı süresi on yıldır; kira bedeli, vekâlet ücreti gibi dönemsel nitelikteki bazı edimlerde ise beş yıllık süre uygulanır. Sürenin hangi tarihte işlemeye başladığı, çoğu zaman alacağın muaccel hâle geldiği ana bağlıdır. Bu hesap yapılmadan başlatılan yazışma trafiği, farkında olmadan süreyi tüketebilir.
Karşı taraf tüketici ise denklem değişir
Sözleşmenin diğer tarafı tüketici konumundaysa TKHK'nın koruyucu hükümleri devreye girer; haksız şart denetimi, yetkili mahkeme ve başvurulacak merci bakımından farklı bir rejim uygulanır. Ticari ilişki varsayımıyla hazırlanan bir dosya, bu durumda yetki ve görev yönünden sorun yaşar.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve elde bulunan belgeler stratejiyi değiştirdiğinden, ihtar aşamasında hukuki değerlendirme almak ilerideki kayıpları önler.