Haksız fiilden doğan tazminat talebinde dört unsurun bir arada gösterilmesi gerekir: hukuka aykırı fiil, kusur, zarar ve fiil ile zarar arasındaki uygun nedensellik bağı. Uygulamada davaların bir bölümü zararın varlığından değil, bu dört halkadan birinin belgelenememesinden reddedilir. Bu rehber, delil kurgusunu ve zamanaşımı riskini birlikte ele alır.
Zamanaşımı: İki Sayaç Birden İşler
Türk Borçlar Kanunu, tazminat isteminin zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın, her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrayacağını düzenler. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunları daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa bu uzun süre uygulanır. Öğrenme tarihi tartışmalıysa, bunu gösteren yazışma ve rapor tarihleri baştan kayıt altına alınmalıdır.
Zararı Sayısallaştırmak
- Fiili zarar için fatura, onarım bedeli ve değer kaybına ilişkin değerlendirme
- Kazanç kaybı için gelir belgesi, ciro dökümü ve karşılaştırmalı dönem verisi
- Beden bütünlüğünün ihlalinde tedavi giderleri ve iş göremezlik raporları
- Manevi zarar bakımından olayın etkisini gösteren tanık ve sağlık kayıtları
- Zararı azaltmak için yapılan masrafların ayrıca belgelenmesi
Nedensellik Bağının Kurulması
En çok atlanan halka nedensellik bağıdır. Zararın fiilden değil araya giren başka bir sebepten doğduğu savunması güçlü bir itirazdır. Bu savunmayı karşılamak için olayın zaman çizelgesi ayrıntılı biçimde kurulmalı, olay öncesi duruma ilişkin veri de dosyaya konulmalıdır. Örneğin bir hasar iddiasında olaydan önceki döneme ait görüntü veya bakım kaydı, sonraki durumla karşılaştırma imkânı verir.
Dava Öncesi Adımlar
- İhtarname ile talep bildirilir; böylece temerrüt tarihi ve faiz başlangıcı belirlenir.
- Delillerin kaybolma ihtimali varsa mahkemeden delil tespiti istenir.
- Karşı tarafın sigortası varsa sigortacıya başvuru yolu değerlendirilir.
- Ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda arabuluculuğun dava şartı olup olmadığı kontrol edilir.
- Talep miktarı belirlenemiyorsa belirsiz alacak davası koşullarının bulunup bulunmadığı incelenir.
İtiraz ve Kanun Yolu Aşaması
Kısmen kabul edilen kararlarda, yalnızca miktara mı yoksa sorumluluğun esasına mı itiraz edileceği baştan netleştirilmelidir. Bilirkişi raporundaki hesaplama hatasına dayanılıyorsa, itiraz dilekçesinde alternatif hesap tablosuyla birlikte hangi kalemin hangi tutarla değiştirilmesi gerektiği gösterilmelidir.
Bu açıklamalar genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Olayın türü, tarafların sıfatı ve zararın niteliği hem süreyi hem yetkili mahkemeyi etkileyebilir; bu nedenle bireysel hukuki destek alınması önerilir.