Alacak uyuşmazlıklarında sonucu değiştiren unsur çoğu zaman borcun varlığı değil, o borca hangi sürenin uygulanacağı ve sürenin ne zaman işlemeye başladığıdır. TBK ile belirlenen zamanaşımı rejimi, HMK'nın savunma usulü ve tüketici ilişkisi varsa TKHK'nın koruyucu hükümleri birlikte okunmadığında, esasen haklı bir savunma yalnızca zamanlama nedeniyle sonuçsuz kalabilir.
Zamanaşımı Kendiliğinden Dikkate Alınmaz
Zamanaşımı bir def'idir; ileri sürülmedikçe hâkim tarafından resen gözetilmez. Bu nedenle savunmanın ilk cümlesi, esasa girmeden önce süre itirazını açıkça içermelidir. Def'inin yalnızca dilekçede geçmesi de yetmez; hangi alacak kalemi için hangi sürenin uygulandığı kalem kalem gösterilmelidir. Tek bir sözleşmeden doğan alacakların bir kısmı farklı süreye tabi olabildiğinden, toplu bir zamanaşımı iddiası çoğu zaman eksik kalır.
Sürenin Başlangıcını Belirleyen Sözleşme Yorumu
Zamanaşımının başlangıcı, alacağın muaccel hale geldiği andır. Muacceliyetin ne zaman doğduğu ise sözleşmenin yorumuyla belirlenir: taksitli mi tek edimli mi, ihtar şartına bağlanmış mı, teslim ve kabul tutanağı sonrası mı işlemeye başlıyor. Bu nedenle zamanaşımı savunması aslında bir sözleşme okuma çalışmasıdır. Sözleşmede belirsizlik varsa, metni kaleme alan tarafın aleyhine yorum ilkesi ve tarafların fiilî uygulaması birlikte değerlendirilir.
Kesilme ve Durma İddiasını Kim İspatlar
- Karşı taraf kesilme iddiasında bulunuyorsa, kesme sebebini ispat yükü ona düşer.
- Borcun ikrarı, kısmi ödeme veya teminat verilmesi kesme sebebi olarak öne sürülür; bunların tarihi belirleyicidir.
- Açılan dava veya başlatılan icra takibi de kesme sonucu doğurur; dosya örnekleri getirtilmelidir.
- Kesme halinde sürenin yeniden işlemeye başladığı gün ayrı bir cetvelde gösterilir.
- Hesap ekstresindeki tek bir ödeme kaydının hangi borca mahsup edildiği açıklığa kavuşturulur.
Usul Takvimi: En Sık Yapılan Hata
Def'inin cevap dilekçesi süresi içinde ileri sürülmemesi, sonraki aşamada savunmanın genişletilmesi yasağıyla karşılaşılmasına neden olur. Aynı şekilde, delil listesinde yer almayan belgelerin sonradan sunulması da sınırlıdır. Bu nedenle dosyanın ilk günü, süre itirazı ve buna dayanak belgeler birlikte planlanmalı; ticari defterlerin incelenmesi gerekiyorsa bu talep başlangıçta yazılmalıdır.
Bilgilendirme
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı uygulanacak süreyi değiştirebileceğinden, somut sözleşme metni üzerinden hukuki inceleme yapılması önerilir.