Teslim alınan edim beklenene uymadığında hukuki tartışma çoğu kez tek bir soruya iner: ne zaman fark edildi ve ne zaman bildirildi? Ayıp iddiasında delil düzeni, TBK çerçevesindeki hakların korunmasını sağlar. Bu rehber, ticari ve adi ilişkilerde ayıp ihbarının nasıl yapılacağını ve ispat stratejisini ele alır.
Gözden Geçirme ve İhbar Külfeti
Alıcı, teslim aldığı şeyi işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz gözden geçirmek ve gördüğü ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirim yapılmazsa edim kural olarak kabul edilmiş sayılır. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise bildirim, ayıbın ortaya çıktığı anda yapılır. Satıcının ayıbı bildiği hâlde gizlemesi durumunda bu külfete dayanamayacağı kabul edilir.
İhbarın Yapılış Biçimi
- Noter ihtarnamesi tarih ve içerik bakımından en güçlü kanaldır
- Kayıtlı elektronik posta, tacirler arası ilişkide tercih edilir
- İhbarda ayıbın niteliği ve kullanılan seçimlik hak açıkça yazılmalıdır
- “Değerlendirmenizi rica ederiz” gibi belirsiz ifadeler hak kullanımı sayılmayabilir
- İhbardan sonra edimin kullanılmaya devam edilmesi tartışma yaratabilir
Delil Tespiti ve Bilirkişi
- Ayıp zamanla değişebilecek nitelikteyse, dava açılmadan önce delil tespiti istenir.
- Tespit dosyasında uzmanlık alanı doğru belirtilerek bilirkişi ataması sağlanır.
- Numune alınacaksa mühürlenerek muhafaza edilir ve tutanağa bağlanır.
- Ayıbın teslim anında var olup olmadığı ayrıca sorulur; sonraki kullanım hataları ayrıştırılır.
- Onarım denemeleri varsa servis kayıtları ve yazışmalar dosyaya eklenir.
Zamanaşımı ve Sözleşme Kayıtları
Ayıptan doğan taleplerde kanunda öngörülen zamanaşımı süreleri işler; satıcının ağır kusuru veya ayıbı gizlemesi hâlinde bu sürelerden yararlanılamayacağı kabul edilir. Sözleşmede yer alan sorumsuzluk kayıtları da sınırsız değildir; ayıbı gizleyen tarafın böyle bir kayda dayanması mümkün görülmez. Tüketici işlemi niteliğindeki sözleşmelerde TKHK'nın koruyucu hükümleri ayrıca uygulanır.
Bu açıklamalar genel bir çerçeve sunar; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği sonucu değiştirebilir. İhbar süreleri kısa işlediğinden, ayıbı fark ettiğinizde bildirim metnini göndermeden önce hukuki görüş almanız yararlı olur.