Ticari ilişkilerin çoğunda uyuşmazlık, tarafların sözleşmeyi imzalarken farklı şeyler anladığını fark ettiği anda başlar. Bu noktada tartışma bir ihlal tartışması olmaktan çıkıp yorum tartışmasına dönüşür: metin ne diyor, taraflar gerçekte neyi kararlaştırdı? TBK bu soruya cevap verirken sözleşmenin lafzını, tarafların gerçek ve ortak iradesini ve dürüstlük kuralını birlikte gözetir; HMK ise bu iradenin nasıl ispat edileceğini belirler. Tüketici işlemi söz konusuysa TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler devreye girer.
Lafız ile Gerçek İrade Arasındaki Boşluk
Sözleşmenin bir maddesi açık ise yoruma gidilmez; ancak uygulamada maddeler nadiren tek anlamlıdır. Teslim tarihinin hangi olaya bağlandığı, cezai şartın hangi ihlal için öngörüldüğü veya fesih hakkının hangi bildirime bağlı olduğu çoğu metinde tartışmalı kalır. Böyle durumlarda sözleşme öncesi yazışmalar, taslak versiyonları ve tarafların önceki uygulaması belirleyici olur.
İhlal İddiasını Belgeye Bağlamak
- Sözleşmenin imzalı nüshası ve varsa tüm ekleri, değişiklik protokolleri
- Müzakere sürecindeki elektronik posta ve mesaj yazışmaları
- İfa edilen edimlere ilişkin teslim tutanakları, faturalar ve dekontlar
- Ayıp veya gecikme iddiasını gösteren teknik rapor ve fotoğraflar
- Karşı tarafın önceki davranışını gösteren tarihli kayıtlar
İhtarnamenin Tebliğ Edilememesi Ne Yaratır
Birçok sözleşme, fesih veya dönme hakkının kullanılmasını önceden yapılacak bir bildirime bağlar. İhtar çekilmeden gerçekleştirilen fesih, haklı olsa dahi usul yönünden tartışmalı hale gelir. Daha sinsi bir risk ise ihtarın karşı tarafa ulaşmamasıdır: adres değişikliği bildirilmemişse, sözleşmede yazılı adres terk edilmişse ya da tebligat iade dönmüşse, verilen sürenin ne zaman başladığı belirsizleşir. Sözleşmeye yazılan tebligat adresine ilişkin hükmün varlığı ve tebligat evrakının saklanması, bu tartışmayı büyük ölçüde kapatır.
Talep Kurgusunu Baştan Seçmek
- Aynen ifa mı isteniyor, yoksa sözleşmeden dönme mi?
- Cezai şart talebi ile tazminat talebi birlikte ileri sürülebilir mi?
- Zarar kalemleri belgeye dayalı olarak ayrı ayrı hesaplanabiliyor mu?
- Sözleşmede tahkim veya yetki kaydı var mı?
Bu seçim sonradan kolayca değiştirilemez; dönme ile ifa talebi farklı sonuçlar doğurur ve zamanaşımı hesabı da buna göre kurulur.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı sonucu değiştirir. Elinizdeki metni bir hukukçuya inceletmeden fesih veya dönme beyanında bulunmamanız, sonradan doğacak sorumluluğu azaltır.