Sözleşmeye aykırılık nedeniyle talep edilecek tazminatın tutarı kadar, o talebin hangi mahkemede ileri sürüleceği de sonucu belirler. TBK, HMK ve tüketici ilişkilerini düzenleyen TKHK ekseninde hazırlanan bu rehber, tazminat hesabıyla yetki analizini birlikte ele alıyor; çünkü uygulamada dosyaların önemli bir bölümü esas tartışmaya girmeden yetki ve görev itirazlarıyla gecikiyor.
Sözleşmedeki yetki maddesi her zaman geçerli midir
Sözleşme metnindeki "uyuşmazlıkların çözümünde şu ilin mahkemeleri yetkilidir" kaydı otomatik olarak bağlayıcı değildir. Yetki sözleşmesi ancak belirli kişiler arasında ve kanunun izin verdiği ölçüde geçerlidir; kesin yetki kuralının bulunduğu hâllerde ise hiçbir hüküm ifade etmez. Tüketici sıfatını taşıyan tarafın bulunduğu ilişkilerde bu kayıt, tüketiciyi kendi yerleşim yerinden uzaklaştırmak amacıyla kullanılamaz. İlk yapılacak iş, karşı tarafın sıfatını ve ilişkinin niteliğini belirlemektir.
Görev sorusu: ticari, genel veya tüketici hattı
Aynı olgu üç ayrı hatta düşebilir. İki tacir arasındaki ve her iki taraf için ticari sayılan işlerden doğan uyuşmazlıklar ticari dava niteliğindedir; taraflardan biri malı ya da hizmeti ticari olmayan amaçla edinmişse tüketici hattı devreye girer; bunların dışındaki ilişkilerde genel hükümler uygulanır. Bu ayrım yalnızca mahkemeyi değil, dava şartı arabuluculuk gerekip gerekmediğini ve ihtar usulünü de değiştirir. Yanlış hatta açılan dosyada usulden verilen karar, esasa ilişkin haklılığı kurtarmaz.
Tazminat kalemlerini ölçülebilir yazmak
- Fiili zarar ile yoksun kalınan kâr ayrı ayrı gösterilir; ikisi tek kalemde toplanınca ispat yükü ağırlaşır.
- Cezai şart varsa, talebin tazminat yerine mi yanında mı istendiği açıkça yazılır.
- Temerrüdün hangi tarihte doğduğu belgelenir; faiz başlangıcı bu tarihe bağlıdır.
- Zararı azaltma yükümlülüğü kapsamında yapılan işlemler dosyaya konur; aksi hâlde tutar üzerinde indirim tartışması açılır.
- Hesap, bilirkişi incelemesine hazır bir tabloyla desteklenir.
Sulh masasında rakamın savunulabilirliği
Karşı tarafın sunduğu sulh teklifini değerlendirirken karşılaştırma, talep edilen tutarla değil ispatlanabilir tutarla yapılmalıdır. Yoksun kalınan kârın belgesi zayıfsa, teklif ilk bakışta düşük görünse de gerçekçi olabilir. Buna karşılık teklif metnindeki geniş ibare, henüz doğmamış veya fark edilmemiş talepleri de kapsıyorsa, sonradan ortaya çıkan zarar için başvuru imkânı ortadan kalkar. Sulh metninde kapsamın kalem kalem sayılması, tutar pazarlığı kadar önemlidir.
Özet
Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; sözleşmenin tipi, tarafların sıfatı ve ihlalin biçimi değiştikçe yetki ve hesap yöntemi de değişir. Sözleşmenizin metniyle birlikte hukuki değerlendirme almanız önerilir.