Bir sözleşme ihlal edildiğinde, alacaklının hakkını koruyan ilk araç dava değil ihbardır. Ayıbın bildirilmesi, temerrüde düşürme, süre verme ve fesih iradesinin açıklanması gibi adımlar zamanında ve doğru biçimde yapılmadığında, esasen haklı olan taraf sonradan bu haklılığını gösteremez hâle gelebilir. TBK, HMK ve tüketici işlemleri bakımından TKHK bu adımların çerçevesini çizer.
Hangi İhbar Ne İşe Yarar
Uygulamada birbirine karıştırılan üç ayrı bildirim vardır. Ayıp ihbarı, teslim edilen edimdeki eksikliğin karşı tarafa bildirilmesidir ve gecikmesi hâlinde edim kabul edilmiş sayılabilir. Temerrüt ihtarı, borçluyu gecikmeye düşürerek faiz ve tazminat taleplerinin dayanağını oluşturur. Fesih beyanı ise sözleşmeyi sona erdiren ve geri dönülmesi güç bir irade açıklamasıdır. Bu üçünün aynı metinde birbirine karışması, sonradan hangi hakkın kullanıldığı tartışmasını doğurur.
İhtarnamenin İçeriğinde Aranan Netlik
- Hangi sözleşmeye ve hangi maddeye dayanıldığının açıkça yazılması
- İhlal oluşturan davranışın tarih ve içerik olarak belirtilmesi
- Verilen sürenin başlangıcı ve bitişinin tereddütsüz gösterilmesi
- Süre sonunda hangi hakkın kullanılacağının önceden bildirilmesi
- Talep edilen tutarın hesap yönteminin gösterilmesi
Tebliğ Edilemeyen İhtarın Değeri Yoktur
İhtarnamenin gönderilmiş olması tek başına yeterli değildir; karşı tarafa ulaştığının ispatlanabilmesi gerekir. Sözleşmede bildirim adresi kararlaştırılmışsa önce o adres kullanılmalı, tebligat iade dönerse bu durum belgelenmelidir. Elektronik posta veya mesajlaşma uygulamaları üzerinden yapılan bildirimlerde ise sözleşmenin bu kanalı kabul edip etmediği kontrol edilmelidir.
Zamanaşımı ile İhbar Süreleri Ayrı Şeylerdir
Bir talebin zamanaşımına uğramamış olması, ihbar yükümlülüğünün zamanında yerine getirildiği anlamına gelmez. Ayıp bildirimi gibi kısa süreye tabi yükümlülükler ihmal edildiğinde, zamanaşımı süresi dolmamış olsa bile talep dinlenmeyebilir. Bu nedenle sözleşme ilişkisi bozulur bozulmaz iki ayrı takvim birlikte açılmalıdır.
Uzlaşma Görüşmeleri Sürerken Dikkat
Ticari ilişkiyi sürdürme kaygısıyla ihtar çekmekten kaçınmak yaygın bir tercihtir; ancak bu tercih çoğu zaman pahalıya mal olur. Görüşmeler devam ederken ihtar gönderilmesi ilişkiyi bitirmez, sadece hukuki konumu korur. Ayrıca uzlaşma sırasında yapılan kısmi ödemelerin hangi kaleme mahsup edildiği yazılı hâle getirilmezse, sonradan borcun kabulü tartışması doğabilir.
Uygulama Sırası
- Sözleşme ve ekleri, değişiklikleriyle birlikte tarih sırasına konur.
- İhlalin gerçekleştiği an ve öğrenildiği an ayrı ayrı tespit edilir.
- Hangi bildirimin gerektiği belirlenir ve tek amaçlı olarak yazılır.
- Tebliğ kaydı dosyada saklanır.
- Süre sonunda kullanılacak hak için hazırlık önceden tamamlanır.
Kısa Değerlendirme
Sözleşme uyuşmazlıklarında kaybedilen davaların önemli bir kısmı, esasa değil zamanında yapılmayan bir bildirime dayanır. Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır ve sözleşmenizin türü ile tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. İhtarnamenizi göndermeden önce bir hukukçuya kontrol ettirmeniz faydalı olacaktır.