Zamanaşımı, alacağı ortadan kaldırmaz ama karşı taraf ileri sürdüğünde talebi işlevsiz bırakır. Türk Borçlar Kanunu farklı alacak türleri için farklı süreler öngörür; bu yüzden ilk yapılması gereken, elinizdeki alacağın hangi kategoriye girdiğini doğru belirlemektir. Bu rehber, süre işlerken delilin de eskidiğini gözden kaçırmamak için bir kontrol düzeni sunar.
Alacağın Niteliğini Doğru Sınıflandırın
Genel kural ile dönemsel edimlere, kira bedellerine ve benzeri düzenli ödemelere uygulanan süreler aynı değildir. Haksız fiilden doğan taleplerde ise hem öğrenmeye bağlı süre hem de fiilden itibaren işleyen üst sınır birlikte hesaplanır. Sözleşmeden mi, sebepsiz zenginleşmeden mi yoksa haksız fiilden mi kaynaklandığı tartışmalı olan alacaklarda, dilekçenin terditli kurulması süre riskini dağıtır.
Süreyi Kesen ve Durduran Haller
- Borçlunun borcu ikrar eden yazışması ya da kısmi ödemesi.
- Dava açılması, icra takibi başlatılması ve takibe devam işlemleri.
- Taraflar arasında yürüyen ve kanunen süreyi etkileyen resmi süreçler.
- Alacaklının alacağını ileri sürmesini engelleyen kanunda sayılı durumlar.
Bu hallerin her biri belgeye dayanmalıdır. Telefonla verilen ödeme sözü, karşı taraf inkar ettiğinde süreyi kestiğini ispat etmeye yetmez.
Delil Zamanaşımdan Önce Eskir
Ticari defterler saklama süresi dolduğunda imha edilir, e-posta arşivleri şirket değişikliğinde kaybolur, tanıklar iş yerinden ayrılır. Bu nedenle alacak henüz tartışmalı hale gelmeden bir delil dosyası oluşturmak gerekir: sözleşme ve ekleri, teslim ve kabul belgeleri, fatura ve ödeme kayıtları, yazışmaların tarihli çıktıları. Zamanaşımının son yılında toplanmaya çalışılan delil çoğu zaman eksik kalır.
İhtarname Yazarken Dikkat
İhtarname, hem temerrüdü hem de karşı tarafın tepkisini belgeler. Ancak alacağın tutarı, dayanağı ve talep edilen sürenin açık yazılmaması, sonradan aleyhe yorumlanabilir. İhtara verilen cevapta borcun bir kısmının kabul edilmesi ise alacaklı için değerli bir belgedir; bu yüzden ihtarın metni, karşı tarafı somut cevap vermeye yönlendirecek biçimde kurulmalıdır.
Sulh Görüşmesi Sürerken Sürenin Akması
Uygulamada en sık rastlanan kayıp, iyi niyetli görüşmelerin aylarca uzaması ve bu sırada sürenin dolmasıdır. Görüşmeye oturulacaksa, tarafların süreye ilişkin karşılıklı yazılı beyanı alınmalı ya da görüşmelere bir bitiş tarihi konularak takip başlatılmalıdır. Anlaşma sağlanırsa ödeme planının ihlali halinde doğrudan icraya konulabilecek bir metin tercih edilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı süreleri değiştirebilir. Alacağınızın durumunu tereddüde düşmeden tespit etmek için hukuki destek almanız önerilir.